Skip to main content

The Science of getting Rich|| D.WATTLES WALLANCE AND WALLANCE D. WATTLES

เค‡ंเคŸ्เคฐोเคกเค•्เคถเคจ (Introduction) เค•्เคฏा เค†เคช เค…เคฎीเคฐ เคนोเคจे เค•ा เค–्เคตाเคฌ เคฆेเค–เคคे เคนै? เค•्เคฏा เค†เคช เคเค• เค…เคš्เค›ी เคฒाเค‡เคซ เคœीเคจा เคšाเคนเคคे เคนो? เค•्เคฏा เค†เคช เคฒाเค‡เคซ เคฎें เคฌेเคธ्เคŸ เคฌเคจเคจा เคšाเคนเคคे เคนो? เคคो เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เค†เคช เคธเค•्เคธेเคธ, เคนैเคช्เคชीเคจेเคธ เค”เคฐ เค…เคฎीเคฐ เคฌเคจเคจे เค•ा เคธीเค•्เคฐेเคŸ เคชเคขेंเค—े. เค†เคช เคšाเคนे เคœिเคธ เคฌैเค•เค—्เคฐाเค‰ंเคก เคธे เคฌिเคฒोंเค— เค•เคฐเคคे เคนो, เคซिเคฐ เคญी เค†เคช เค…เคฎीเคฐ เคนो เคธเค•เคคे เคนो. เค†เคชเค•े เคธเคชเคจे เคธเคš เคนो เคธเค•เคคे เคนै. เค•्เคฏोंเค•ि เคฏे เคฌुเค• เค†เคชเค•ो เค…เคฎीเคฐ เคฌเคจเคจे เค•ा เคเค•्เคœेเค•्เคŸ เคคเคฐीเค•ा เคฌเคคाเคเค—ी. เคฌเคธ เค†เคชเค•ो เคตो เคŸेเค•्เคจीเค•्เคธ เค”เคฐ เค—ाเค‡เคกเคฒाเค‡เคจ्เคธ เคซोเคฒो เค•เคฐเคจी เคนोเค—ी เคœो เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เคฆी เค—เคฏी เคนै. เคœो เคฒाเค‡เคซ เค†เคช เคœीเคจा เคšाเคนเคคे เคนो, เค†เคชเคธे เคœ्เคฏाเคฆा เคฆूเคฐ เคจเคนीं เคนै. เคชเคฐ เค‡เคธเค•े เคฒिเค เค†เคชเค•ो เคเค• เคธเคฐ्เคŸेเคจ เคตे เคฎें เคธोเคšเคจा เคนोเค—ा. เคœो เค†เคชเค•े เคชाเคธ เคนै, เค†เคชเค•ो เคฆूเคธเคฐो เค•े เคช्เคฐเคคि เคฅैंเค•เคซुเคฒ เคนोเคจा เคšाเคนिเค. เค†เคชเค•ी เค•ोเคถिเคถ เคฏเคนी เคนो เค•ि เค†เคช เคฆूเคธเคฐो เค•े เค•ाเคฎ เค† เคธเค•े. เค†เคช เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เคชเฅी เคนुเคˆ เคฌाเคคो เค•ो เค…เคชเคจी เคฒाเค‡เคซ เคฎें เค…เคช्เคฒाเคˆ เค•เคฐोเค—े เคคो เค†เคชเค•ो เค•ोเคˆ เคญी เค…เคฎीเคฐ เคนोเคจे เคธे เคจเคนीं เคฐोเค• เคชाเคฏेเค—ा.    เคฆ เคฐाเคˆเคŸ เคŸू เคฌी เคฐिเคš (The Right to be Rich) เค•्เคฏा เค…เคฎीเคฐ เคนोเคจे เค•ी เคšाเคนเคค เคฐเค–เคจा เค—เคฒเคค เคนै? เคเคธा เค•ौเคจ เคนै เคœो เคเค• เค†เคฐाเคฎ เค•ी เคฒाเค‡เคซ เคจเคนीं เคšाเคนเคคा? เค•्เคฏा เคฏे เคธเคชเคจा เคฆेเค–เคจा เค—เคฒเคค เคนै? เคจเคนीं, เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เคจเคนीं. เค…เคฎीเคฐी เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคธिเคฐ्เคซ เคชैเคธे เคธे เคจเคนीं เคนै. เคฌเคฒ्เค•ि เค‡เคธเค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนै เค•ि เค†เคชเค•े เคชाเคธ เคเคธे เคŸूเคฒ्เคธ เคนोเคจे เคšाเคนि...
Post a Comment

Emotional intelligence 2.0|| Travis bradberry & jean Greaves


INTRODUCTION
เค†เคชเค•ो เค•्เคฏा เคฒเค—เคคा เคนै Success เค•ा เค•्เคฏा เคซाเคฐ्เคฎूเคฒा เคนै? เค•्เคฏा เค†เคชเค•ो เคฒเค—เคคा เคนै เค•ि เค‡เคธเค•े เคชीเค›े เคธिเคฐ्เคซ़ เคเค• เค•ाเคฐเคฃ เคนै? เค•्เคฏा เค†เคช success เค•ी เค–ाเคคिเคฐ เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฌเคจा เคธเค•เคคे เคนै? เค•्เคฏा เค†เคชเค•े เค•เคฐिเคฏเคฐ เคฎें เค†เคชเค•े feelings  เค•े เคฒिเค  เค•ोเคˆ เคœเค—เคน เคนै? 
เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เค†เคช เคฏे เคœाเคจेंเค—े เค•ि เค•्เคฏों average IQ (intelligence quotient) เคตाเคฒों เค•ा เคชเคฐเคซॉเคฐเคฎेंเคธ  high IQ เคตाเคฒों เคธे 70 % เคฌाเคฐ เคฌेเคนเคคเคฐ เคจिเค•เคฒเคคा เคนै. เคฏे เคฌเคนुเคค เคนी เคนैเคฐाเคจ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เคฌाเคค เคนै เค•ि high IQ เคตाเคฒे เคธिเคฐ्เคซ 20 % เคฌाเคฐ เคนी average IQ เคตाเคฒो เค•ो เคนเคฐा เคชाเค เคนै. 
เค‡เคธเค•े เคชीเค›े เคฏे เค•ाเคฐเคฃ เคนै เค•ि เคฒोเค—ो เค•े เคชाเคธ เคœ्เคฏाเคฆा เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เคนो เคคो เคธเค•เคคा เคนै เคชเคฐ เคœเคฐुเคฐी เคจเคนीं เคนै เค•ि เค‰เคจเค•े เคชाเคธ เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เคญी เคนो. EQ (emotional intelligence) เค•े เคšाเคฐ เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ เคนैं. เคฏे เคนै self -awareness, self-management, social awareness, เค”เคฐ relationship management. 
Self -awareness เคฎें, เค†เคช เคฏे เคธเคฎเคेंเค—े เค•ि เค•्เคฏों เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เคธे เคœुเคก़เคจा เค†เคชเค•े เคฒिเค เค‡เคฎ्เคชोเคฐ्เคŸेเคจ्เคŸ เคนै. Self-management เคธे เค†เคช เคธीเค–ेंเค—े เค•ि self -aware เคฐเคนเคจा เค•िเคคเคจा เคœ़เคฐूเคฐी เคนै. 
Social -awareness เคฎें, เค†เคช เคฏे เคฐिเคฏเคฒाเค‡เคœ़ เค•เคฐेंเค—े เค•ि เค•ैเคธे เค†เคช เคฒोเค—ो เค•ो เคœिเคธ เคคเคฐीเค•े เคธे เคชเคนเคฒे เคธुเคจ เค”เคฐ เคธเคฎเค เคฐเคนे เคฅे , เคตो เคคเคฐीเค•ा เค•िเคคเคจा เค—เคฒเคค เคฅा. เค†เค–िเคฐ เคฎें, relationship management เคธे เค†เคช เคฏे เคฆेเค–ेंเค—े เค•ि เค‡เคจ เคšाเคฐों dimensions เค•ो เคเค•เคธाเคฅ เคœोเคก़เคจे เคธे เค†เคชเค•ो เค•िเคคเคจे เคซाเคฏเคฆे เคฎिเคฒเคคे เคนैं. 
เค–ुเคฆ เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจा เคฌเคนुเคค confusing เคนो เคธเค•เคคा เคนै. เค†เคชเค•ो เคฏे เคจเคนीं เคชเคคा เคนोเคคा เค•ि เค†เคชเค•ी เค•ौเคจ เคธी เคเคธी เคฌाเคค เคนै เคœिเคธเคฎें เค‡เคฎ्เคช्เคฐूเคตเคฎेंเคŸ เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคนै. เค‡เคธเคฎें เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เค•ो เคธเคฎเคเคจा เค†เคชเค•ी เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐेเค—ा. เคฏे เคฌुเค•, เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจे EQ เคธे เคชเคนเคšाเคจ เค•เคฐเคตाเคเค—ा เค”เคฐ เค†เคช เคเค• เคฌेเคนเคคเคฐ เค‡ंเคธाเคจ เคฌเคจ เคธเค•ेंเค—े. 
 
เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เค•्เคฏा เคนै? 
What’s Emotional Intelligence?
เคฌเคนुเคค เคชเคนเคฒे , เคฒोเค—ो เค•ी เคธोเคš เคฅी เค•ि เคธเค•्เคธेเคธ เค•े เคฒिเค เค…เค•ेเคฒे high IQ เคฒेเคตเคฒ เค•ा เคนोเคจा เคนी เค•ाเคซी เคนै. เค…เค—เคฐ เค†เคช เคฌेเคนเคฆ เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคนैं เคคो เค•เคฎ्เคชเคจिเคฏाँ เค†เคชเค•ो เคœ़เคฐूเคฐ เคœॉเคฌ เคชเคฐ เคฐเค– เคฒेंเค—ी . เคนाเคฒांเค•ि, เคฌเคนुเคค เคธाเคฐे เคธ्เคŸเคกी เค•े เคฐिเคœเคฒ्เคŸ เค•ंเคซ्เคฏूเคธिंเค— เคจिเค•เคฒे. เคฏे เคฌाเคค เคœाเคนिเคฐ เคนुเคˆ เค•ि high IQ เคตाเคฒे เคฒोเค—ो เคจे average IQ เคตाเคฒो เคธे เคธिเคฐ्เคซ 20 % เคฌाเคฐ เคนी เคœ़्เคฏाเคฆा เคฌेเคนเคคเคฐ เคชเคฐเคซॉเคฐ्เคฎ เค•िเคฏा เคฅा. 
เคฐिเคธเคฐ्เคš เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เค‡เคธ เคฌाเคค เคชเคฐ เคฌเคนुเคค เคนैเคฐाเคจ เคนुเค เค•ि average IQ เคตाเคฒे เคฒोเค—ों เคจे high IQ เคตाเคฒो เค•ो 70 % เคฌाเคฐ เคฎाเคค เคฆी เคฅी. เคฌเคนुเคค เคธाเคฒों เค•े เคฐिเคธเคฐ्เคš เค•े เคฌाเคฆ เคฏे เคฌाเคค เคชเคคा เคšเคฒी เค•ि เค•िเคธी เคญी เค‡ंเคธाเคจ เค•े success เคฎें Emotional intelligence ( EQ ) เค•ा เคฌเคนुเคค เคฌเคก़ा เคนाเคฅ เคนोเคคा เคนै.
Emotional intelligence, เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนै เค–ुเคฆ เค•ी เค”เคฐ เคฆूเคธเคฐों เค•ी เคญाเคตเคจाเค“ं เค•ो เคชเคนเคšाเคจเคจे เค”เคฐ เคธ्เคตीเค•ाเคฐเคจे เค•ी เค•ाเคฌिเคฒिเคฏเคค. EQ , เค‡เคธ awareness เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค•เคฐเค•े , เค†เคชเค•े เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เค”เคฐ เคฌिเคนैเคตिเคฏเคฐ เค•ो เค‡เคฎ्เคช्เคฐूเคต เค•เคฐเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै. เค…เคฌ เคœเคฌเค•ि เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคšเคฒ เคšुเค•ा เคนै เค•ि Emotional intelligence เคญी เค•ोเคˆ เคšीเคœ़ เคนोเคคी เคนै , เค…เคฌ เค†เคช เคธोเคšेंเค—े เค•ि เค‡เคธเค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคนी เค•्เคฏों เคนै?
เค…เค—เคฐ เค†เคช เคœॉเคฌ เค•เคฐเคจा เคšाเคนเคคे เคนैं, เคคो เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจे EQ  เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคชเคก़ेเค—ी เค”เคฐ , เคœเคฌ เค†เคชเค•े เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช् เค•ो เคธंเคญाเคฒเคจे เค•ी  เคฌाเคค เค†เคคी เคนै เคคो เค‰เคธเคฎे เคญी EQ เคœ़เคฐूเคฐी เคนै. เค•ुเค› เค‘เคฅเคฐ्เคธ เค•ी เคธ्เคŸเคกी เคฎें เคชाเคฏा เค—เคฏा เค•ि emotional intelligence เคฌเคนुเคค เคธाเคฐे เค‡เคฎ्เคชोเคฐ्เคŸेเคจ्เคŸ เคธ्เค•िเคฒ्เคธ เค•ा " เคซाเค‰ंเคกेเคถเคจ " เคนै. เค†เคช EQ เค•ो เคเค• เคชेเคก़ เคฎाเคจ เคธเค•เคคे เคนै เคœिเคธเคฎें เค‰เคธเค•े เคชเคค्เคคे เคนै - communication, empathy, time management เคตเค—ैเคฐเคน. 
EQ เค‡เคคเคจा เคœ़เคฐूเคฐी เคนै เค•्เคฏोंเค•ि เคœเคฌ เค•िเคธी เค†เคฆเคฎी เค•े เคœॉเคฌ เคชเคฐเคซॉเคฐเคฎेंเคธ เค•ी เคฌाเคค เค†เคคी เคนै เคคो 58 % เคฌाเคฐ success เค‡เคธเค•े เค•ाเคฐเคฃ เคนी เคฎिเคฒเคคी เคนै. เค†เคชเค•ा emotional intelligence เค†เคชเค•ो เคฌเคจा เคญी เคธเค•เคคा เคนै เค”เคฐ เคฌिเค—ाเคก़ เคญी เคธเค•เคคा เคนै. เค†เคช เค…เค—เคฐ successful เค”เคฐ เคธंเคคुเคท्เคŸ เคนोเคจा เคšाเคนเคคे เคนै, เคคो  เคธเคฌเคธे เคชเคนเคฒे เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจे emotional intelligence Skills เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจा เคนोเค—ा. เค†เค—े เค•े chapters เคฎें เคนเคฎ EQ เค•े เคšाเคฐ dimensions เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคกिเคธเค•เคธ เค•เคฐेंเค—े.
เคฆ เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เค•ा เคชเคนเคฒा เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ: เคธेเคฒ्เคซ-เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ
The First Dimension of Emotional Intelligence: Self-Awareness.
 
เคœเคฌ เค†เคช self -aware  เคนोเคคे เคนैं, เคคो เค†เคช เคฏเคน เคธเคฎเค เคชाเคคे เคนैं เค•ि เค†เคช เคนเคฐ เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เค•्เคฏा เคฎเคนเคธूเคธ เค•เคฐ เคฐเคนे เคนैं. เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธोเคšเคคे เคนुเค เคŸाเค‡เคฎ เคฌिเคคाเคจे เค•ो  เคนी self -awareness เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจा เค•เคนเคคे เคนै. เค†เคชเค•ो เค•िเคธ เคฌाเคค เคชเคฐ เค—ुเคธ्เคธा เค†เคคा เคนै? เค†เคชเค•ो เค•्เคฏा เคšीเคœ़ เค–़ुเคถी เคฆेเคคी เคนै? เค†เคชเค•ो เคฏे เคธเคฎเคเคจे เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคนै เค•ि เค•्เคฏों เค•ुเค› เคฌाเคคें เคนเคฎें เคฐिเคเค•्เคŸ เค•เคฐเคจे เคชเคฐ เคฎเคœ़เคฌूเคฐ เค•เคฐเคคी เคนैं. เค…เค—เคฐ เค†เคช เค–ुเคฆ เค•ो เคธเคฎเคเคจे เค•े เคฒिเค เค•ुเค› เคŸाเค‡เคฎ เคจिเค•ाเคฒेंเค—े เคคो เค†เคช เคธเคฐเคช्เคฐाเค‡เคœ เคนोंเค—े เค•ि เค†เคช เค•िเคคเคจा เค•ुเค› เคœाเคจ เคธเค•เคคे เคนै. 
เค†เคช เคเค• เค•ेเคธ เค‡เคฎेเคœिเคจ เค•ीเคœिเคฏे , เคฎाเคจ เคฒीเคœिเคฏे เค‘เคซिเคธ เคฎें เค†เคชเค•ा เคฆिเคจ เคฌเคนुเคค เคนी เค–्เคฐเคฐाเคฌ เคฅा เค•्เคฏोเค•ि เค†เคชเค•े เคฌॉเคธ เคจे เค†เคชเค•ो เคเค• เคกेเคกเคฒाเค‡เคจ เคฎिเคธ เค•เคฐเคจे เค•ा เคฆोเคทी เค เคนเคฐाเคฏा เคฅा. เค†เคช เค…เคชเคจे เค—ुเคธ्เคธे เค•ो เค•ाเคฌू  เค•เคฐเคจे เค•ि เค•ोเคถिเคถ เค•เคฐเคคे เคนै. เค…เคชเคจे เคฌॉเคธ เคชเคฐ เคšिเคฒ्เคฒाเคจा เคšाเคนเคคे เคนै เค•्เคฏोเค•ि เคตो เค†เคชเค•ी เค—เคฒเคคी เคจเคนीं เคฅी , เค†เคชเค•े เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เค•ी เค—เคฒเคคी เคฅी. เค‡เคธเคธे เคชเคนเคฒे เค•ि เค†เคช เค•ुเค› เค•เคน เคชाเคคे, เคฌॉเคธ เคจे เค†เคชเค•ो เคจिเค•ाเคฒ เคฆिเคฏा เค”เคฐ, เคœเคฌ เคคเค• เค†เคช เค…เคชเคจे เค˜เคฐ เคชเคนुंเคšเคคे เคนै เคคเคฌ เคคเค• เค†เคชเค•ा เคฎुँเคน เค—ुเคธ्เคธे เคธे เคฒाเคฒ เคนो เคšुเค•ा เคนै. 
เคซिเคฐ, เค†เคช เค…เคชเคจे เคฌเคš्เคšे เค•ो เค•ीเคšเคก़ เคฎें เค–ेเคฒเคคे เคนुเค เคฆेเค–เคคे เคนै. เค‰เคธ เคชเคฐ เคšिเคฒ्เคฒाเคคे เคนैं เค”เคฐ เค•เคนเคคे เคนैं เค•ि เคตो เค–ुเคฆ เค•ो เคนी เค—เคจ्เคฆा เค•เคฐ เคฐเคนा เคนै.  เคฌเคš्เคšा เคฐोเคคा เคนै เค•्เคฏोंเค•ि เคตो เค†เคชเค•े เค—ुเคธ्เคธे เค•ो เคฆेเค–เค•เคฐ เคกเคฐा เคนुเค† เคนै.  เคเค• เค†เคฎ เคฆिเคจ เคฎें เค†เคชเค•ो เค‡เคธ เคฌाเคค เคชเคฐ เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เค—ुเคธ्เคธा เคจเคนीं เค†เคคा. เคœैเคธे เคนी เค†เคชเค•ो เค‡เคธ เคฌाเคค เค•ा เคเคนเคธाเคธ เคนोเคคा เคนै, เค†เคช เค—िเคฒเคŸी เคฎเคนเคธूเคธ เค•เคฐเคจे เคฒเค—เคคे เคนै เค•ि เคœเคฌ เคญी เค†เคชเค•े เค‘เคซिเคธ เคฎें เค•ोเคˆ เคฌाเคค เคฌिเค—เคก़เคคी เคนै , เค†เคช เค…เคชเคจे เคฌเคš्เคšे เคชเคฐ เค—ुเคธ्เคธा เคจिเค•ाเคฒ เคฆेเคคे เคนैं. 
เค…เค—เคฐ เค†เคชเค•ो เค‡เคธ เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें self - awareness เค•ी เคช्เคฐैเค•्เคŸिเคธ เค•เคฐเคจी เคนै เคคो เคฏे เคšेเค• เค•เคฐเคจा เคนोเค—ा เค•ि เค†เคช เคœो เค•เคฐ เคฐเคนे เคตो เคธเคนी เคนै เคฏा เคจเคนीं. เค†เคชเค•ो เคฏे เคชเคคा เคนै เค•ि เค†เคชเค•े เคฌเคš्เคšे เค•ी เค‡เคธเคฎें เค•ोเคˆ เค—เคฒเคคी เคจเคนीं เคฅी.  เค†เคช self -aware เคนोเค•เคฐ เคนी เคธเคฎเคेंเค—े เค•ि เค†เคชเค•ो เค‡เคธ เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เคธเคนी เคฎें เค•्เคฏा เค•เคฐเคจा เคšाเคนिเค. 
เค…เค—เคฐ เค†เคชเค•े เคชाเคธ self - awareness เคนै, เคคो เค†เคช เค–ुเคฆ เคชเคฐ เคนैเคฒ्เคฅी เคคเคฐीเค•े เคธे เค•ाเคฎ เค•เคฐ เคชाเคंเค—े. เค†เคช เค…เคชเคจे  เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เคธเคฎเคเคจे เคธे เคกเคฐेंเค—े เคจเคนीं , เค”เคฐ เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนोเค—ा เค•ि เคœ़เคฐूเคฐเคค เคชเคก़เคจे เคชเคฐ เค‡เคจเคธे  เค•ैเคธे เคกीเคฒ เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै. Emotions เค•ो เค†เคช เคœเคนां เคคเค• เคฐोเค• เคธเค•เคคे เคนै, เคตเคนां เคคเค• เคตो เคฐुเค•े เคฐเคนเคคे เคนै. เค…เค—เคฐ เค†เคชเค•ो เคนเคฎेเคถा เคกเคฐ เคฒเค—ा เคฐเคนเคคा เคนै เคชเคฐ เค†เคช เค‡เคธเค•ा เค•ाเคฐเคฃ เคจเคนीं เคœाเคจเคคे เคคो เค‡เคธ เคคเคฐीเค•े เคธे เคคो เค†เคช เคฌเคนुเคค เคธाเคฐे opportunities เค–ो เคฆेंเค—े. เคเคธा เคนी เค•ुเค› เคนोเคคा เคนै เคœเคฌ เค—ुเคธ्เคธा เค†เคช เคชเคฐ เคนाเคตी เคนो เคœाเคคा เคนै. เค…เค—เคฐ เค†เคชเค•ो เค†เคชเค•ी เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•े เคฌुเคฐे เคนिเคธ्เคธों เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคชเคคा เคนोเค—ा เคคเคญी เคคो เค†เคช เค‰เคธเค•े เคฌाเคฐे เคฎें เค•ुเค› เค•เคฐ เคชाเคंเค—े  เค”เคฐ เค†เคช เค…เคชเคจा เคซुเคฒ เคชोเคŸेंเคถिเคฏเคฒ เคชा เคธเค•ेंเค—े. 
เค‡เคธ เคฌुเค• เค•े เค‘เคฅเคฐ्เคธ เคจे เคฆूเคธเคฐे เคฐिเคธเคฐ्เคš เค•เคฐเคจे เคตाเคฒो  เค•े เคธाเคฅ เคฎिเคฒเค•เคฐ เคเค• Emotional Intelligence Appraisal Test เคฌเคจाเคฏा. เคฏे เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจे EQ เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคœाเคจเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै เค”เคฐ เค‰เคจ areas เคชเคฐ เคธ्เค•ोเคฐ เคฆेเคคा เคนै, เคœिเคจเคฎें เค†เคช เค…เคš्เค›े เคนैं เค”เคฐ เค‰เคจเคฎें เคญी เคœिเคจเคฎे เค†เคชเค•ो เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคนै. 
เคกेเคต, เคเค• เคฐीเคœเคจเคฒ เคธเคฐ्เคตिเคธ เคฎैเคจेเคœเคฐ เคนै เค”เคฐ Emotional Intelligence Appraisal Test เคฎें เค‰เคจเค•ा เคธ्เค•ोเคฐ 95 เค†เคฏा . เค‡เคธเค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนै เค•ि เคตो เค…เคชเคจे EQ เค•े เคŸเคš เคฎें เคนै . เคฒेเค•िเคจ เคถुเคฐू-เคถुเคฐू  เคฎें,  เคกेเคต เค•े เคธ्เค•ोเคฐ เค‡เคคเคจे เคœ़्เคฏाเคฆा เคจเคนीं เคฅे เคชเคฐ เคธ्เค•ोเคฐ เค•ो เคฌเคข़ाเคจे เค•े เคฒिเค เคœो เคญी เคœ़เคฐूเคฐी เคธ्เคŸेเคช्เคธ เคฒेเคจा เคชเคก़ा, เคกेเคต เคจे เคฒिเคฏा เค”เคฐ เค‰เคจ्เคนें เค‰เคธเค•ा เคซाเคฏเคฆा เคญी เคฎिเคฒा. 
เคœैเคธे-เคœैเคธे เคกेเคต เคจे เค‡เคฎ्เคช्เคฐूเคตเคฎेंเคŸ เคฆिเค–ाเคˆ เคตैเคธे-เคตैเคธे เค‰เคจเค•े เค‘เคซिเคธ เคฎें เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒो เคจे เค‰เคจเคฎें เคซ़เคฐ्เค• เคฆेเค–ा. เค‰เคจเค•े เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒों เคจे เค•เคนा เค•ि เคกेเคต เคชเคนเคฒे เคธे เคœ़्เคฏाเคฆा determined เค”เคฐ hardworking เคนो เค—เค เคนै. เคœเคฌ เคญी เคกेเคต เค•ि เคŸीเคฎ เคฎें เค•ोเคˆ เคฌเคก़ी เค—เคก़เคฌเคก़ी เคนोเคคी เคคो เคกेเคต เค•ो เค—ुเคธ्เคธा เค† เคœाเคคा, เคซिเคฐ เคตे เค‡เคธเค•ा solution เคจिเค•ाเคฒเคจे เคฎें เคฒเค— เคœाเคคे. 
 เคŸीเคจा เคเค• เคฎाเคฐ्เค•ेเคŸिंเค— เคฎैเคจेเคœเคฐ เคนै เค”เคฐ เค‡เคจเค•ा Self-awareness score  69 เคนै. เค‰เคจเค•े เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคฒोเค—ो เคจे เคฏे เคฆेเค–ा เค•ि เคŸीเคจा เคช्เคฐेเคถเคฐ เคฎें เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เค•ाเคฎ เคจเคนीं เค•เคฐ เคธเค•เคคी เคฅी เค”เคฐ เคฌเคนुเคค เคชเคฐेเคถाเคจ เคนो เคœाเคคी เคฅी . เคŸीเคจा เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เค–ुเคฆ เคชเคฐ เคนाเคตी เคนोเคจे เคฆेเคคी เคฅी เค”เคฐ เค…เคชเคจे เคšिเคกเคšिเคกाเคนเคŸ เค•ो เคฆूเคธเคฐों เคชเคฐ เคจिเค•ाเคฒเคคी เคฅी. เค‰เคจเค•े เคฒिเค เคฌेเคนเคคเคฐ เคนोเคคा เค…เค—เคฐ เคตो เค…เคชเคจी เค†เคฆเคคों เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคœाเคจเคคी เค”เคฐ เค‰เคธ เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคคी.
 เคธेเคฒ्เคซ- เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœीเคœ
Self-Awareness Strategies 
เคฏे เคฌเคคाเคจा เคฎुเคถ्เค•िเคฒ เคนै เค•ि เคœिเคธ เคธ्เคŸेเคœ เคฎें เค†เคช เคนैं เคตเคนाँ เค†เคชเคฎें self -awareness เคนै เคฏा เคจเคนीं. เคฏे เคฒाเค‡เคจ เคฆिเค–ाเคˆ เคจเคนीं เคฆेเคคी. Self -awareness เค•ा เคธเคซเคฐ เคคो เคœ़िเคจ्เคฆเค—ी เคญเคฐ เค•ा เคนै. เคฏे เค–ुเคฆ เค•े เค…ंเคฆเคฐ เคांเค•เค•เคฐ เค–ुเคฆ เค•ो เคชเคนเคšाเคจเคจे เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคนै. 
เคœเคฌ เค†เคช เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•े เคŸเคš เคฎें เคจเคนीं เคนोเคคे ,เคคो เคฏे เคธाเคฐे เค‡เคฎोเคถंเคธ เค…เคœीเคฌ เคคเคฐीเค•े เคธे เคฌाเคนเคฐ เคจिเค•เคฒเคคे เคนै. เค•เคˆ เคฌाเคฐ เคคो เค†เคชเค•ो เคฏे เคนैเคฐाเคจ เคญी เค•เคฐ เคฆेเคคे เคนै เค•्เคฏोंเค•ि เค•เคญी-เค•เคญी เคฏे เค…เคšाเคจเค• เคฏूँ เคนी เคฌिเคจा เคฌเคคाเคฏे เคจिเค•เคฒ เคœाเคคे เคนै. เค†เคช เคนैเคฐाเคจ เคนो เคœाเคคे เคนैं เคœเคฌ เคเค• เค›ोเคŸी เคธी " เคจा" เคญी เค†เคชเค•ो เค•เคˆ เคฆिเคจ เคคเค• เคชเคฐेเคถाเคจ เค•เคฐ เคฆेเคคी เคนै เคฏा เคœเคฌ เค•ोเคˆ เคœ़เคฐा เคธी เคญी เค—เคก़เคฌเคก़ी เค•เคฐ เคฆेเคคा เคนै เคคो เคญी เค†เคชเค•ो เคฌเคนुเคค เคœ़्เคฏाเคฆा เค—ुเคธ्เคธा เค†เคคा เคนै. เคฏाเคจी เค•ि , เค†เคชเค•ी เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค†เคชเค•े เค•िเคธी เคธिเคšुเคเคถเคจ เคธे เคฎेเคฒ เคจเคนीं เค–ाเคคी . เค‡เคธเคธे เคฏे เคชเคคा เคšเคฒเคคा เคนै เค•ि เค†เคชเค•ो เค‡เคธ เคฌाเคฐे เคฎें เค•ुเค› เค•เคฐเคจा เคนी เคนोเค—ा .
เคœเคฌ เคญी self -awareness เค•ी เคฌाเคค เค†เคคी เคนै, เค†เคชเค•ो เค–ुเคฆ เค•े เคธाเคฅ เคˆเคฎाเคจเคฆाเคฐ เคนोเคจा เคนोเค—ा. เคœเคฌ เค†เคช เค–ुเคฆ เค•ी เคเคธी เคšीเคœ़ों เคฌाเคฐे เคฎें เคง्เคฏाเคจ เคฆेเคจा เคถुเคฐू เค•เคฐเคคे เคนैं เคœिเคจเค•े เคฌाเคฐे เคฎें เค†เคชเค•ो เคชเคนเคฒे เคชเคคा เคจเคนीं เคฅा , เคคो เคธเคฎเค เคฒीเคœिเคฏे เค•ि เค†เคช เคธเคนी เคฐाเคธ्เคคे เคชเคฐ เคนैं. เคœैเคธे เค•ि, เคนो เคธเค•เคคा เคนै เค†เคชเค•ो เคฏे เคฎเคนเคธूเคธ เคนो เค•ि เค†เคช เค…เคชเคจा เค—ुเคธ्เคธा เค•िเคธी เคฆूเคธเคฐे เคชเคฐ เคจिเค•ाเคฒ เคฐเคนे เคนैं. เคฆूเคธเคฐे เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เคนो เคธเค•เคคा เคนै เค•ि เค†เคชเค•ो เคฏे เคเคนเคธाเคธ เคนो เค•ि เค†เคช เคšीเคœ़ो เค•ो เคœ़เคฐूเคฐเคค เคธे เคœ़्เคฏाเคฆा เคฌเคก़ा เค•เคฐ เคฆेเคคे เคนैं. 
Self -aware เคนोเคจे เคฎें เค†เคชเค•ी เคนेเคฒ्เคช เค•े เคฒिเค เค‘เคฅเคฐ्เคธ เคจे เคเค• เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœी เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคฌเคคाเคฏा เคนै. เคฏे เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœी เคนै - " Observe the Ripple Effect”.
เคชाเคจी เคฎें เค—िเคฐเคคे เคเค• เคชเคค्เคฅเคฐ เค•ि เคคเคฐเคน เคนी  เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เคฆूเคธเคฐे เคฒोเค—ों เคฎें เคฒเคนเคฐें เคฏाเคจी เคฐिเคช्เคชเคฒ เคชैเคฆा เค•เคฐเคคी เคนै. เคเค• เคฎैเคจेเคœเคฐ, เคœो เค…เคชเคจे เคเค• เคเคฎ्เคช्เคฒोเคฏी เคชเคฐ เคฌाเค•ी เคธเคญी เคเคฎ्เคช्เคฒाเค‡เคœ เค•े เคธाเคฎเคจे เคšिเคฒ्เคฒाเคคा เคนै เค”เคฐ เค‰เคธเค•ा เค…เคชเคฎाเคจ เค•เคฐเคคा เคนै  เคคो เคเค• เคฐिเคช्เคชเคฒ เคชैเคฆा เคนोเคคा  เคนै.  เคเคธा เคฒเค—เคคा เคนै เค•ि เคœिเคธ เคเคฎ्เคช्เคฒोเคฏी เค•ा เค‡ंเคธเคฒ्เคŸ เคนुเค† เคฅा เคธिเคฐ्เคซ เคตो เคเคซेเค•्เคŸ เคนुเค† เคนै , เคชเคฐ เคเคธा เคจเคนीं เคนै. เคตो เคธाเคฐे เคเคฎ्เคช्เคฒोเคฏी เคœो เคตเคนाँ เคฎौเคœूเคฆ เคฅे เค‰เคจ्เคนें เคญी เคเคธा เคฒเค—ा เคœैเคธे เค‰เคจเค•ो เคญी เคกाँเคŸ เคชเคก़ी เคนै.  เคธाเคฐा เคฆिเคจ เคธเคฌ เคฏे เคธोเคšเคคे เคนुเค เค—ुเคœाเคฐเคคे เคนैं เค•ि เคชเคคा เคจเคนीं เค•เคฌ เคฌॉเคธ เค•े เค—ुเคธ्เคธे เค•ा เคธाเคฎเคจा เค•เคฐเคจा เคชเคก़ เคœाเค. 
เค†เคชเค•ो เคฏाเคฆ เคฐเค–เคจा เคšाเคนिเค เค•ि เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เคจ เคธिเคฐ्เคซ़ เค†เคชเค•ो เคฌเคฒ्เค•ि เค”เคฐ เคฒोเค—ों เค•ो เคญी เคเคซेเค•्เคŸ เค•เคฐเคคे เคนैं. เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ा เคฆूเคธเคฐे เคฒोเค—ो เค•े เคŠเคชเคฐ เคชเคก़े ripple effect เค•ो observe เค•ीเคœिเคฏे. เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เคธे เคœो เคฒोเค— เคเคซेเค•्เคŸ เคนुเค เคนै , เค†เคช เค‰เคจ เคฒोเค—ो เคธे เคญी เคชूเค› เคธเค•เคคे เคนै เค•ि เค‰เคจเค•ो เค•ैเคธा เคซीเคฒ เคนुเค†. เคœเคฌ เค†เคช เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เคธे เคชเคก़เคจे เคตाเคฒे เค‡เคซ़ेเค•्เคŸ เค•ो เคธเคฎเคเคจे เคฎें เคธเคซเคฒ เคนो เคœाเคคे เคนैं, เคคो เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคšเคฒेเค—ा เค•ि เค†เคช เคฒोเค—ों เคชเคฐ เค•िเคธ เคคเคฐเคน เค•ी ripple  เคฌเคจाเคจा เคšाเคนเคคे เคนैं.
 
เคฆ เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เค•ा เคฆूเคธเคฐा เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ: เคธेเคฒ्เคซ-เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ 
The Second Dimension of Emotional Intelligence: Self-Management 
Self-management เค†เคชเค•ी self-awareness เคชเคฐ เคกिเคชेंเคก เค•เคฐเคคी เคนै. เคฏเคน เค†เคชเค•ी เคตो เคเคฌिเคฒिเคŸी เคนै เคœो เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•े เคฒिเค เค†เคชเค•ी เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เค•ो เคฏूเคœ़ เค•เคฐเคคा เคนै. เคœเคฌ เคญी เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ी เคฌाเคค เคนोเคคी เคนै,  เค†เคช เค‰เคธे เคฌเคก़े เคนी เคซ्เคฒेเค•्เคธिเคฌเคฒ เคคเคฐीเค•े เคธे เคฏूเคœ़ เค•เคฐเคคे เคนैं. เคฏे เคนै , เค…เคชเคจी เค†เคฆเคคों เค•ो เคเคธा เคฐाเคธ्เคคा เคฆिเค–ाเคจा เคœिเคธเคธे เค–ुเคฆ เคชเคฐ เค”เคฐ เคฆूเคธเคฐों เคชเคฐ เค…เคš्เค›ा เค…เคธเคฐ เคนो. 
เค†เคธाเคจ เคญाเคทा เคฎें เค•เคนे เคคो, self-management เคฏे เคœाเคจเคจा เคนोเคคा เคนै เค•ि เคนเคฐ เคšीเคœ เคธे เคœुเคก़े เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ reaction เค•ो เค†เคช เค•ैเคธे เคฎैเคจेเคœ เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนैं. เค‡เคฎोเคถเคจ เค†เคชเค•े เคกिเคธिเคถเคจ เคฒेเคจे เค•ी เคถเค•्เคคि เค•ो เคฌिเค—ाเคก़ เคธเค•เคคा เคนै เค‡เคธเคฒिเค เค‡เคจ  เคชเคฐिเคธ्เคฅिเคคिเคฏों เคธे เค–ुเคฆ เค•ो เค•ैเคธे เค‰เคฌाเคฐेंเค—े , เคฏे เคœाเคจเคจा เคเค• เคฌเคนुเคค เคฌเคก़ा เคธ्เค•िเคฒ เคนै.
Self-Management เค†เคชเค•ी เค•ुเค› เคชเคฒों เค•ी เคœเคฐूเคฐเคคों เค•ो เคชूเคฐा เค•เคฐเคจे เคฎें เคฆेเคฐी เค•เคฐเคจे เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคญी เคนै. เคœैเคธे เค•ि เคนो เคธเค•เคคा เคนै เค…เคญी เค†เคชเค•ा เคฎเคจ เค…เคชเคจे เค‰เคธ colleague เค•ो เค—ाเคฒी เคฆेเคจे เค•ा เค•เคฐ เคฐเคนा เคนै เคœिเคธเค•ो เค†เคช เคชเคธंเคฆ เคจเคนीं เค•เคฐเคคे. เค†เคช เค‡เคธ momentary เคœ़เคฐूเคฐเคค เค•ो delay เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै เคฏा เค‰เคธे เคชूเคฐा เค•เคฐเคจे เคธे เค–ुเคฆ เค•ो เคฐोเค• เคธเค•เคคे เคนै เค•्เคฏोंเค•ि เค†เคชเค•ो เคฆूเคธเคฐे เคœ़เคฐूเคฐी เค—ोเคฒ्เคธ  เคนाเคธिเคฒ เค•เคฐเคจे เคนै.  
เคเคธे เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เค†เคช เค‰เคธ colleague เคชเคฐ เค—ुเคธ्เคธा เคจเคนीं เค•เคฐेंเค—े เค•्เคฏोเค•ि เค†เคชเค•े เคชाเคธ เค”เคฐ เคญी เคœ़เคฐूเคฐी เค—ोเคฒ्เคธ เคนैं เคœैเคธे เค•ी เค•िเคธी เคช्เคฐोเคœेเค•्เคŸ เค•ा เค•ाเคฎ เคชूเคฐा เค•เคฐเคจा.เค–ुเคฆ เค•ो เคฐोเค•เคจा เค†เคธाเคจ เคจเคนीं เคนै เค‡เคธเคฒिเค self – management  เค•เคฐเคจे เค•े เค†เคชเค•े เค•เคฎिเคŸเคฎेंเคŸ เค•ो เคฌाเคฐ -เคฌाเคฐ เคชเคฐเค–ा เคœाเคเค—ा. เค†เคชเค•ो success เคคเคญी เคฎिเคฒेเค—ी เคœเคฌ เค†เคช เค‡เคจ  momentary เคœ़เคฐूเคฐเคคों เค•ो เค…เคชเคจे เคŠเคชเคฐ เคนाเคตी เคนोเคจे เคจเคนीं เคฆेंเค—े. 

EQ test เคฎें, เคเค• เคนेเคฒ्เคฅเค•ेเคฏเคฐ เค…เคกเคฎिंเคธ्เคŸ्เคฐेเคŸเคฐ, เคฒेเคจ,  เค•ा self -Management เคธ्เค•ोเคฐ 93 เคนै. เคœो เคฒोเค— เคฒेเคจ เค•े เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคคे เคนै, เค‰เคจเค•ा เค•เคนเคจा เคนै เค•ि เค—เคฐเคฎाเค—เคฐเคฎ เคฌเคนเคธ เค•े เคฌीเคš เคญी เคฒेเคจ เคถांเคค เค”เคฐ understanding เคฌเคจी เคฐเคนเคคी เคนै. เคฒेเคจ เคคเคฌ เคญी เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เคถांเคค เคฐเคนเคคी เคนै เคœเคฌ เคฌाเค•ी เคธเคฌ เคฒोเค—ों เค•े เคŠเคชเคฐ เค‰เคจเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เคนाเคตी เคนोเคคे เคนै. เคœเคฌ เค•ोเคˆ เคเค• เคฎुเคถ्เค•िเคฒ เค•ाเคฎ  เคœैเคธे เค•ि เค•िเคธी เคเคฎ्เคช्เคฒोเคฏी เค•ो เค•ाเคฎ เคธे เคจिเค•ाเคฒเคจा เคนोเคคा เคนै , เคคเคฌ เคฒेเคจ เคฌเคนुเคค เคนी เคธेंเคธेเคŸिเคต เคนोเค•เคฐ เค”เคฐ เค‡เคงเคฐ-เค‰เคงเคฐ เค•ी เคฌाเคค เคจ เค•เคฐเคคे เคนुเค เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เคธाเคซ़ เคฌाเคค เค•เคฐเคคी เคนै. เค•िเคธी เค•्เคฐाเค‡เคธिเคธ เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เค•ाเคซी เคฒोเค— เคฒेเคจ เค•े เคชाเคธ เคนी เค†เคคे เคนै.
เคฎेเคˆ (Mei) , เคเค• เคฐीเคœเคจเคฒ เคธेเคฒ्เคธ เคกाเคฏเคฐेเค•्เคŸเคฐ, เค•ा self -Management เคธ्เค•ोเคฐ 61 เคนै. เคœเคฌ เคฎेเคˆ เค–เคฐाเคฌ เคฎूเคก เคฎें เคนोเคคी เคนै เคคो เค‘เคซिเคธ เค•े เคธाเคฐे เคฒोเค— เค‰เคจเค•े เคฎूเคก เคธे เคเคซेเค•्เคŸ เคนोเคคे เคนै. เค‰เคจเคธे เคจेเค—ेเคŸिเคตिเคŸी เคเคฒเค•เคคी เคนै . เค•्เคฏोเค•ि เคตो เคเค• เคฒीเคกเคฐ เคนै เค‡เคธเคฒिเค เค‰เคจเค•े เค•ाเคฐเคฃ เคธเคฌเค•ो เคธ्เคŸ्เคฐेเคธ เคนोเคคा เคนै .
เคธेเคฒ्เคซ-เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœीเคœ 
Self-Management Strategies 
เคธेเคฒ्เคซ-เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคธिเคฐ्เคซ เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เค•เคฐเคจा เคจเคนीं เคนै. เค‘เคฅเคฐ्เคธ เคนเคฎाเคฐे เค‡เคฎोเคถเคจ เค•ी เคคुเคฒเคจा เคเค• เคœ्เคตाเคฒाเคฎुเค–ी เคธे เค•เคฐเคคे เคนै. เคฒाเคตा เคจिเค•เคฒเคจे เคธे เคชเคนเคฒे , เคœ्เคตाเคฒाเคฎुเค–ी เค•े เคธเคคเคน เค•े เคจीเคšे เคฌเคนुเคค เคนเคฒเคšเคฒ เคนोเคคी เคนै . เค ीเค• เคตैเคธे เคนी, เค—ुเคธ्เคธे เค•े เคซूเคŸเคจे เคธे เคชเคนเคฒे เค†เคชเค•े เค…ंเคฆเคฐ เคญी เคฌเคนुเคค เค•ुเค› เคšเคฒเคคा เคฐเคนเคคा เคนै . เค†เคชเค•ो  เค‡เคจ्เคนी เค‡เคฎोเคถंเคธ เคชเคฐ เคง्เคฏाเคจ เคฆेเคจा เคนै. เคฌेเคถเค•, self-awareness เค•े เคฌिเคจा self-management  เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคा. เค†เคช เค•्เคฏा เคซीเคฒ เค•เคฐ เคฐเคนे เคนै , เค‰เคธे เคชเคนเคšाเคจिเค. เค†เคช เคœเคฌ เคคเค• เค…เคชเคจे เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ो เคฎเคนเคธूเคธ เคจเคนीं เค•เคฐेंเค—े เคคเคฌ เคคเค• เค…เคชเคจे เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ी เคคเคฐเคซ़ respond เคจเคนीं เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै.
เคœเคฌ เค†เคช เค–ुเคฆ เค•ो self -manage เค•เคฐเคคे เคนै , เคคเคฌ เค†เคช เค…เคชเคจे เคฒिเค เคธเค•्เคธेเคธ เค•ा เคฐाเคธ्เคคा เคคैเคฏाเคฐ เค•เคฐเคคे เคนै. เค‡เคธเค•ा เคฏे เคญी เคฎเคคเคฒเคฌ เคนोเคคा เคนै เค•ि เค…เคฌ เค†เคช เคฆूเคธเคฐों เค•ो เคจिเคฐाเคถ เคจเคนीं เค•เคฐेंเค—े, เคฏा เคตे เค†เคชเคธे เคจเคซเคฐเคค เคจเคนीं เค•เคฐेंเค—े. เค•เคˆ เค…เคš्เค›ी เคฌाเคคे เคจिเค•เคฒ เค•เคฐ เค†เคคी เคนै เคœเคฌ เค†เคช เค–ुเคฆ เค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคœाเคจเคคे เคนै (self-awareness ) เค”เคฐ เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนै เค•ि เค…เคชเคจे เค‡เคจ เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ी เคคเคฐเคซ़ เค•ैเคธे เคฐेเคธ्เคชॉเคจ्เคก เค•เคฐเคจा เคนै (self-management).
 เค†เคช เค…เคชเคจे เคชेเคšीเคฆा เคช्เคฐॉเคฌ्เคฒเคฎ เค•ो เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนैं เค”เคฐ เค…เคชเคจे เค—ोเคฒ เค•ो เคชा เคธเค•เคคे เคนैं. Self-management เคธे เค†เคชเคฎें เคซ्เคฒेเค•्เคธिเคฌिเคฒिเคŸी เคญी เค†เคคी เคนै. เค•िเคธी เคญी เคฌเคฆเคฒाเคต เค•े เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เค†เคช เค ीเค• เคธे เคฐिเคเค•्เคŸ เค•เคฐेंเค—े เค”เคฐ เค†เคชเค•ो เค—ुเคธ्เคธा เคจเคนीं เค†เคเค—ा . เค‡เคธเคธे เค†เคชเค•ो เคธเคนी เค”เคฐ productive เคกिเคธिเคถเคจ เคฒेเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เคฎिเคฒเคคी เคนै. 
เค‘เคฅเคฐ्เคธ เคเค• เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœी เคธเคœ्เคœेเคธ्เคŸ เค•เคฐเคคे เคนै- เค‡เคฎोเคถเคจ versus เคฐीเคœ़เคจ เค•ी เคฒिเคธ्เคŸ เคฌเคจाเคं. 
เค‡เคฎोเคถเคจ versus เคฐीเคœ़เคจ เค•ी เคฒिเคธ्เคŸ เคฌเคจाเคจे เคชเคฐ เค†เคชเค•ो เคธเคนी เคกिเคธिเคถเคจ เคฒेเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เคฎिเคฒเคคी เคนै. เคœ़्เคฏाเคฆाเคคเคฐ เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค”เคฐ เค†เคชเค•े เคฒॉเคœिเค•เคฒ mind เค•े เคฌीเคš เคฒเคก़ाเคˆ เคšเคฒเคคी เคฐเคนเคคी เคนै. เคฆोเคจों เคธाเค‡เคก เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจी เค“เคฐ เค–ींเคšเคคे เคนै. เค…เค—เคฐ เค†เคชเค•ो เคธเคฎเค เคจเคนीं เค† เคฐเคนा เค•ि เค†เคชเค•ो เค•िเคธ เคธाเค‡เคก เคœाเคจा เคšाเคนिเค , เคคो เค†เคชเค•ो เคเค• เคชेเคชเคฐ เคฒेเคจा เคนै เค”เคฐ เคฌीเคš เคฎें เคเค• เคฒाเค‡เคจ เค–ींเคšเคจी เคนै. 
เคเค• เคฒिเคธ्เคŸ เคฌเคจा เคฒेเคจे เคธे เค†เคชเค•ा mind เคธाเคซ़ เคฆेเค–เคจे เคฒเค—ेเค—ा. เคฐाเค‡เคŸ เคธाเค‡เคก เค•े เค•ॉเคฒเคฎ เคฎें เคฒिเค–िเค เค•ि เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค†เคชเคธे เค•्เคฏा เค•เคฐเคจे เค•ो เค•เคน เคฐเคนे เคนैं. เคฒेเคซ्เคŸ เค•ॉเคฒเคฎ เคฎें เคฏे เคฒिเค–िเค เค•ि  เค†เคชเค•ो เคฐीเคœ़เคจ เคฆेเคจे เคตाเคฒा เคฎाเค‡ंเคก เค•्เคฏा เค•เคน เคฐเคนा เคนै. เค‡เคธเค•े เคฌाเคฆ, เค–ुเคฆ เคธे เคเค• เคธเคตाเคฒ  เคชूเค›िเค เค•ि เค•िเคธ เคœเค—เคน เค†เคชเค•ा  เค‡เคฎोเคถเคจ เค†เคชเค•े เคœเคœเคฎेंเคŸ เค•ो เค˜ेเคฐ เคฐเคนा เคนै เค”เคฐ, เค•เคนाँ เค†เคชเค•ा เคฒॉเคœिเค•เคฒ mind เค†เคชเค•े เค‡เคฎोเคถเคจ เค•े signal เค•ो เค…เคจเคฆेเค–ा เค•เคฐ เคฐเคนा เคนै. 
เค†เคชเคจे เคถाเคฏเคฆ เคเคธे เคชเคฒ เค•ो เคเค•्เคธเคชीเคฐिเคฏंเคธ  เค•िเคฏा เคนोเค—ा เคœเคฌ เค†เคชเคจे เค…เคชเคจे  เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ो เค…เคชเคจे เคฐाเคธ्เคคे เคฎें เค†เคจे เคฆिเคฏा เคนोเค—ा . เคชเคฐ, เคนเคฎेเคถा เคฒॉเคœिเค•เคฒ เคฐเคนเคจा เคญी เค ीเค• เคจเคนीं เคนै. เค‡เคธเคธे เค†เคช เคเค• เคฐोเคฌोเคŸ เค•ी เคคเคฐเคน เคซीเคฒ เค”เคฐ เคเค•्เคŸ เค•เคฐเคคे เคนैं. เค…เค—เคฒी เคฌाเคฐ , เคœเคฌ เค†เคชเค•ो เคธเคฎเค เคจ เค†เค เค•ि เค†เคชเค•ो เค•िเคธ เคกाเคฏเคฐेเค•्เคถเคจ เคฎें เคœाเคจा เคšाเคนिเค, เคคो เค†เคชเค•ो เค‡เคธ เคฒिเคธ्เคŸ เค•ी เคฎเคฆเคฆ เคฒेเคจी เคšाเคนिเค . เค‡เคธเคธे เค†เคช เค…เคชเคจे เคฅॉเคŸ्เคธ เค•ो เค‘เคฐ्เค—เคจाเค‡เคœ़ เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै เค”เคฐ เคฌेเคนเคคเคฐ เคกिเคธिเคถเคจ เคฒे เคธเค•เคคे เคนै.
 
เคฆ เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เค•ा เคคीเคธเคฐा  เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ: เคธोเคถเคฒ เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ 
The Third  Dimension of Emotional เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ : Social Awareness 
เคฏे self -awareness เค•ी เคนी เคคเคฐเคน เคนै เคชเคฐ เค‡เคธ เคฌाเคฐ เคฏे เคฆूเคธเคฐे เคฒोเค—ो เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคนै, เคœเคฌ เค†เคช เคฆूเคธเคฐे เคฒोเค—ो เค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เคœाเคจเคคे เคนैं เค”เคฐ เคธเคฎเคเคคे เคนैं เค•ि เคตे เคเคธा เค•्เคฏों เคซीเคฒ เค•เคฐ เคฐเคนे เคนैं. เคฏे เค•เคฐเคจा เคฌเคนुเคค เคฎुเคถ्เค•िเคฒ เคนो เคธเค•เคคा เคนै เค–ाเคธเค•เคฐ เคคเคฌ เคœเคฌ เค”เคฐो เค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค†เคชเค•े เคฅॉเคŸ्เคธ เค”เคฐ เคซीเคฒिंเค—्เคธ เคธे เคฎैเคš เคจเคนीं เค•เคฐเคคे. เค…เค—เคฐ เค†เคช เคฆूเคธเคฐों เค•े เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธोเคšเคคे เคนैं, เคคो เคฏे  เค†เคชเค•ो เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै. เค‡เคธเคธे เค†เคชเค•ो เค‰เคธ เค‡เคจเคซाเคฐ्เคฎेเคถเคจ เค•ो เค‡เค•เคŸ्เค ा เค•เคฐเคจे เคฎें เคญी เคฎเคฆเคฆ เคฎिเคฒเคคी เคนै เคœिเคจ เคชเคฐ เค†เคชเค•ी เคจเคœ़เคฐ เคชเคนเคฒे เคจเคนीं เคœाเคคी เคฅी. 
Social Awareness เค•े เคฆो เคเคฒिเคฎेंเคŸ्เคธ เคนै- เคธुเคจเคจा เค”เคฐ เค—ौเคฐ เคธे เคฆेเค–เคจा เคฏाเคจी observe เค•เคฐเคจा. เค…เค—เคฐ เค†เคชเค•ो เคฏे เคฆोเคจों เคšीเคœ़ें เคธเคนी เคขंเค— เคธे เค•เคฐเคจी เคนैं เคคो เค†เคชเค•ो เคฌाเคค เค•เคฐเคจा เค›ोเคก़เคจा เคšाเคนिเค เค”เคฐ เค…เคชเคจे เค…เค—เคฒे argument เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคญी เคธोเคšเคจा เคฌंเคฆ เค•เคฐเคจा เคšाเคนिเค . เค†เคชเค•ो  selfish เคšिंเคคाเค“ं เค•ो เค›ोเคก़เคจा เคšाเคนिเค. เคฆूเคธเคฐों เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคคों เค•ो เคชเคนเคšाเคจे เคฆूเคธเคฐों เค•ो เคธुเคจिเค เค”เคฐ เค‰เคจ เคชเคฐ เคง्เคฏाเคจ เคฆीเคœिเค, เคคเคฌ เค†เคชเค•ो เค‰เคจเค•ी เคซीเคฒिंเค—्เคธ เคธเคฎเค เค†เคเค—ी. 
เค…เคฒ्เคซोंเคธो เคเค• เคซाเคฐ्เคฎाเคธ्เคฏूเคŸिเค•เคฒ เคธेเคฒ्เคธ เคฎैเคจेเคœเคฐ เคนै เค”เคฐ เค‰เคจเค•ा social -awareness เคธ्เค•ोเคฐ 96 เคนै.  เคตे เคฆूเคธเคฐों เค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เคธเคฎเคเคคे เคนै , เค‡เคธ เคฌाเคค เค•ो เคฒेเค•เคฐ เค‘เคซिเคธ เค•े เคฒोเค— เค‰เคจเค•ी เค•ाเคซी เคคाเคฐीเคซ़ เค•เคฐเคคे เคนै . เค‡เคธी เค•ाเคฐเคฃ  เคตे เคฆूเคธเคฐों เคธे เค…เคชเคจे  เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เค•ो เค…เคš्เค›ा เคฌเคจा เคชाเค. เค‡เคธीเคฒिเค เค•ाเคซी เคฒोเค— เค‰เคจเค•े เคตเคซ़ाเคฆाเคฐ เคญी  เคนै . เค•्เคฒाเค‡ंเคŸ्เคธ เค•े เคฌीเคš เคญी เค…เคฒ्เคซोंเคธो เคฌเคนुเคค เคนिเคŸ เคนै เค”เคฐ เคตे เค‰เคจเค•े เคธ्เคŸोเคฐ เค•े เค•เคธ्เคŸเคฎเคฐ เคฌเคจे เคฐเคนเคคे เคนै.
เค•्เคฐैเค— , เคเค• เค…เคŸॉเคฐ्เคจी เคนै เคœिเคจเค•ा social awareness เคธ्เค•ोเคฐ 55 เคนै. เคตे เคœिเคธ เคคเคฐเคน เคธे เค…เคชเคจे เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคฒोเค—ों เคธे เคฌเคฐ्เคคाเคต เค•เคฐเคคे เคนै เค‰เคธी เคธे เค‰เคจเค•े เคธ्เค•ोเคฐ เค•ा เคชเคคा เคšเคฒ เคœाเคคा เคนै. เคธเคฌ เค•เคนเคคे เคนै เค•ि เค•्เคฐैเค— เค•ो เคชेเคถेंเคŸ เค”เคฐ เคฆूเคธเคฐों เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธोเคšเคจे เคตाเคฒा เคนोเคจा เคšाเคนिเค. เค‡เคธเคธे เคธाเคซ़ เคชเคคा เคšเคฒเคคा เคนै เค•ि เค•्เคฐैเค— เค•ो เคฆूเคธเคฐों เค•ी เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค”เคฐ เค‰เคจเค•ी  เคธोเคš เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เคธเคฎเค เคจเคนीं เคนै. เคฒोเค— เค•्เคฏा เค•เคน เคฐเคนे เคนै ,เค•्เคฐैเค—  เคฌเคธ เค‰เคคเคจा เคนी เคง्เคฏाเคจ เคฆेเคคे  เคนै เคคाเค•ि เค‰เคจเค•ा เคœเคตाเคฌ เคฆे เคธเค•े. เค…เคธเคฒ เคฎें เค•्เคฐैเค— เคฒोเค—ों เค•ो เคธुเคจเคคे เคนी เคจเคนीं , เคœो เค•ि เคเค• เคฌเคนुเคค เคนी เคจिเคฐाเคถ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เคฌाเคค เคนै. เคฒोเค—ों เค•े เคธाเคฎเคจे , เค•्เคฐैเค— เค•ी เคชเคนเคšाเคจ เคเคธी เคฌเคจी เคนै เคœिเคธเคธे เคชเคคा เคšเคฒเคคा เคนै เค•ि เคตे เคฆूเคธเคฐों เค•े เค‡เคจเคชुเคŸ เค•ो  เคฌिเคฒเค•ुเคฒ  เคถाเคฎिเคฒ เคจเคนीं เค•เคฐเคคे.
เคธोเคถเคฒ เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœीเคœ 
Social Awareness Strategies 
 Self-awareness เค–ुเคฆ เค•े เค…ंเคฆเคฐ เคांเค•เค•เคฐ เค”เคฐ เค–ुเคฆ เค•ो เคœाเคจเคจा เคนै. Self-awareness เคฌाเคนเคฐ เคฆेเค–เคจा เค”เคฐ เคฒोเค—ो เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธीเค–เคจा เคนै. เคธोเคถเคฒी เค…เคตेเคฏเคฐ เคฐเคนเคจे เคธे เค†เคชเค•ो เคฆूเคธเคฐों เค•ी เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ो เคธเคฎเคเคจे เคฎें เค†เคธाเคจी เคนोเค—ी. เคฏे เค‡เคคเคจा เค‡เคฎ्เคชोเคฐ्เคŸेเคจ्เคŸ เค•्เคฏों เคนै? เค•्เคฏोเค•ि เค†เคช เค…เคชเคจे เคฐिเคฒेเคถเคจ เค•ो เคฎเคœ़เคฌूเคค เค•เคฐเคจा เคธीเค– เคœाเคंเค—े. เค‡เคธเคธे เค†เคช เค•िเคธी เค”เคฐ เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เค”เคฐ เคœ़्เคฏाเคฆा เคœाเคจ เคชाเคंเค—े. 
เคธोเคถเคฒ เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เคคเคฌ เคนोเคคी เคนै, เคœเคฌ เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนै เค•ि เค†เคช เค…เคญी เคฎเคฆเคฆ เคจเคนीं เคฎांเค— เคธเค•เคคे เค•्เคฏोเค•ि เค†เคชเค•े เคฆोเคธ्เคค เค•ा เคฎूเคก เค…เคญी เค ीเค• เคจเคนीं เคšเคฒ เคฐเคนा เคนै. เคฏे เคคเคฌ เคนोเคคा เคนै เคœเคฌ เค†เคช เค•िเคธी เค…เค•ेเคฒे เคธ्เคŸूเคกेंเคŸ เค•े เคชाเคธ เคœाเคคे เคนैं เค•्เคฏोเค•ि เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนै เค‰เคธे เคฆोเคธ्เคค เคฌเคจाเคจे เคนै. เคธोเคถเคฒ เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เค†เคชเค•ो เคฒोเค—ो เค•े เคถเคฌ्เคฆों เคธे เคจ เค•เคนी เค—เคˆ เคฌाเคคो เค•ो เคญी เคธเคฎเคเคจे เคฎें เคนेเคฒ्เคช เค•เคฐเคคा เคนै, เคœैเคธे เค•ि เคฌॉเคกी เคฒैंเค—्เคตेเคœ เค•ो เคธเคฎเคเคจा. 
เคฏเคนाँ เคเค• เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœी เคนै เคœिเคธเคธे เค†เคช เคธोเคถเคฒी เค…เคตेเคฏเคฐ เคนो เคธเค•เคคे เคนै- เคตो เคนै เคฌॉเคกी เคฒैंเค—्เคตेเคœ เค•ो เคฆेเค–เคจा. 
เคนเคฎ เคฎें เคธे เคฌเคนुเคค เคธे เคฒोเค— เค•เคนเคคे เค•ुเค› เคนै เค”เคฐ เคนเคฎाเคฐा เคฎเคคเคฒเคฌ เค•ुเค› เค”เคฐ เคนोเคคा เคนै. เคฒोเค—ो เค•ी เคฌॉเคกी เคฒैंเค—्เคตेเคœ เค•ो เคฆेเค–เค•เคฐ เค‰เคจเค•ो เคธเคฎเคเคจा เคนเคฎाเคฐे เคฒिเค เคฌाเคคों เค•ो เคธाเคซ़ เค•เคฐ เคฆेเคคा เคนै. เคฌॉเคกी เคฒैंเค—्เคตेเคœ เค•เคญी เคूเค  เคจเคนीं เคฌोเคฒเคคी. เคฏे เคฆेเค–เค•เคฐ เค†เคช เค†เคธाเคจी เคธे เคธเคฎเค เคœाเคคे เคนैं เค•ि เคธाเคฎเคจे เคตाเคฒा เค…เคธเคฒ เคฎें เค•्เคฏा เคซीเคฒ เค•เคฐ เคฐเคนा เคนै. เคเค• เคฌाเคฐ เคฏे เคธเคฎเค เค† เคœाเค เคคो เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนोเคคा เคนै เค•ि เค†เคชเค•ो เค•्เคฏा เค•เคนเคจा เคนै เคฏा เค•्เคฏा response เคฆेเคจा เคนै.
เค•िเคธी เค‡ंเคธाเคจ เค•ो เคชเคข़เคจे เค•े เคฒिเค เค‰เคธเค•े เคชूเคฐे เคฌॉเคกी เคฒैंเค—्เคตेเคœ เค•ो เคชเคข़िเค. เค‰เคธ เค‡ंเคธाเคจ เค•ी เค†ँเค–ों เคธे เคถुเคฐू เค•ीเคœिเค. เค†ँเค–े เคฌเคนुเคค เค•ुเค› เค•เคนเคคी เคนै. เคนाเคฒांเค•ि เค†เคชเค•ो เคฌเคนुเคค เคœ़्เคฏाเคฆा เค˜ूเคฐเคจा เคจเคนीं เคนै เคตเคฐเคจा เคฒोเค— เค†เคชเคธे เคกเคฐ เคœाเคंเค—े. เคฐेเค—ुเคฒเคฐ eye -contact เคฐเค–เคจे เคธे เคฒोเค—ो เค•ा เคญเคฐोเคธेเคฎंเคฆ  เค”เคฐ เคˆเคฎाเคจเคฆाเคฐ เคนोเคจा เคฆिเค–เคคा เคนै เค”เคฐ, เคœो เค…เคชเคจे eye -contact เค•ो เคฌीเคš เคฎें เคคोเคก़เคคे เคนै, เค‰เคธเค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนो เคธเค•เคคा เคนै เค•ि เคตो เคฌेเคšैเคจ เคฏा เคงोเค•ेเคฌाเคœ़ เคนैं.
เค•िเคธी เค•ा เคฎुเคธ्เค•ाเคจ เคญी เคฌเคนुเคค เค•ुเค› เค•เคนเคคी เคนै. เคตो เคฎुเคธ्เค•ाเคจ เคเค• เคธเคš्เคšी เคฎुเคธ्เค•ाเคจ เคนोเคคी เคนै เค…เค—เคฐ เคฎुเคธ्เค•เคฐाเคนเคŸ เค•े เคฆौเคฐाเคจ เค†เค–ो เค•े เค•िเคจाเคฐों เคฎें เคुเคฐ्เคฐिเคฏों เคธी เคฌเคจ เคœाเค. เค…เค—เคฐ เคจเคนीं เคฌเคจी , เคคो เคนो เคธเค•เคคा เคนै เค•ि เคฎुเคธ्เค•ाเคจ เคूเค ी เคนो. เคฌॉเคกी เค•ो เคฆेเค–े เคคो, เคธเคฎเคिเค เค•ि เค•्เคฏा เค‰เคจเค•ा posture เคธ्เคŸ्เคฐेเคธ เคตाเคฒा เคนै เคฏा เคฐिเคฒैเค•्เคธ्เคก เคนै. เคเค• เคฌाเคฐ เคฏे เคธเคนी เคคเคฐीเค•े เคธे เค†เคช เคธीเค– เคœाเคंเค—े เคคो เค†เคช เคธिเคฐ्เคซ เคฒोเค—ो เค•ि เคฌाเคคों เคชเคฐ เคนी เคจเคนीं เคฌเคฒ्เค•ि เค‰เคจเค•ी เคฌॉเคกी เคฒैंเค—्เคตेเคœ เคชเคฐ เคญी เคง्เคฏाเคจ เคฆेเคจे เคฒเค—ेंเค—े.
 
เคฆ เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ เค•ा เคšौเคฅा  เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ: เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ 
The Fourth Dimension of Emotional Intelligence: Relationship Management 
เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•े เคฒिเค เคœเคฐुเคฐเคค เคชเคก़เคคी เคนै EQ เคธ्เค•िเคฒ्เคธ เค•ी, เคœो เคนเคฎเคจे เคชเคนเคฒे เคฌเคคाเคˆ เคฅी . เคฏे EQ เคธ्เค•िเคฒ्เคธ เคนै- self-awareness, self-management, and social awareness . เค…เคชเคจे เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เค•ो เคธเค•्เคธेเคธ्เคซुเคฒ्เคฒी เคฎैเคจेเคœ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค–ुเคฆ เค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เคœाเคจเคจा เคšाเคนिเค เค”เคฐ เคซिเคฐ เค”เคฐो เค•े เคญी. เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•े เค•เคˆ เคซाเคฏเคฆे เคนै. เคฏे เค†เคชเค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เค•เคฎ्เคฏूเคจिเค•ेเคŸ เค•เคฐเคจे เคฎें เคนेเคฒ्เคช เค•เคฐเคคा เคนै เคœिเคธเคธे เค†เคช เค”เคฐो เค•े เคธाเคฅ เคฌेเคนเคคเคฐ เค•เคจेเค•्เคถเคจ เคฌเคจा เคธเค•เคคे เคนै.เค†เคช เค…เคชเคจे เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ो เคœिเคคเคจा เคธुเคงाเคฐेंเค—े, เค‰เคคเคจा เคนी เค†เคชเค•ो เค‰เคธเค•ा เค…เคธเคฐ เคซीเคฒ เคนोเค—ा. เค†เคช เคชाเคंเค—े เค•ि เค†เคช เคฆूเคธเคฐों เค•ो เค…เคฌ เคฌेเคนเคคเคฐ เคคเคฐीเค•े เคธे เคธเคฎเค เคฐเคนे เคนैं, เค”เคฐ เค†เคชเค•ो เคฏे เคญी เคธเคฎเค เค†เคเค—ा เค•ि เคฆूเคธเคฐों เค•ो เค•ैเคธे เคŸ्เคฐीเคŸ เค•เคฐเคคे เคนै. เค…เค—เคฐ เคŸ्เคฐीเคŸเคฎेंเคŸ เคฎें เค•ुเค› เคšेंเคœ เค•เคฐเคจा เคนै, เคคो เคตो เคญी เค•เคฐ เคชाเคंเค—े. 
เค…เค—เคฐ เค†เคช เค•िเคธी เค•े เคธाเคฅ เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคจเคนीं เคœोเคก़ เคธเค•เคคे , เคคो เค‰เคจเค•े เคธाเคฎเคจे เค†เคชเค•ो เค ीเค• เคธे เค…เคชเคจी เคฌाเคคें เคฐเค–เคจे เคฎें เคฎुเคถ्เค•िเคฒ เค†เคเค—ी. เคฒोเค— เค†เคชเค•ी เคฌाเคคो เค•ो เคธुเคจे, เค‡เคธเค•े เคฒिเค เค†เคชเค•ो เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ  เค•ी เคช्เคฐैเค•्เคŸिเคธ เค•เคฐเคจी เคชเคก़ेเค—ी. เคเคธा เค•เคฐเคจा เคฌเคนुเคค เคฎुเคถ्เค•िเคฒ เคนोเคคा เคนै เค–ाเคธเค•เคฐ เคธ्เคŸ्เคฐेเคธ เคตाเคฒे เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें. 
เค‘เคฅเคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เค•िเค เค—เค เคเค• เคธ्เคŸเคกी เคฎें เคชाเคฏा เค—เคฏा เค•ि 70 % เคชाเคฐ्เคŸिเคธिเคชेंเคŸ्เคธ เค•ो เคธ्เคŸ्เคฐेเคธ เคนैंเคกเคฒ เค•เคฐเคจे เคฎें เคฆिเค•्เค•เคค เคนुเคˆ. เค‡เคธเคฒिเค เคนैเคฐाเคจी เค•ी เคฌाเคค เคจเคนीं เค•ि เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฌเคจाเคจा เค†เคธाเคจ เคจเคนीं เคนोเคคा เคนै, เค–ाเคธเค•เคฐ เค•ाเคฎ เค•ी เคœเค—เคน เคฎें เคœเคนां เคธ्เคŸ्เคฐेเคธ เค•ा เคฒेเคตเคฒ เคฌเคนुเคค เคœ़्เคฏाเคฆा เคนोเคคा เคนै. เคฒोเค— เคญเคก़เค•े เคนुเค เคนोเคคे เคนै เค”เคฐ เคฌेเค•ाเคฌू เคญी. เค•ुเค› เคฒोเค— เคคो เค•ाเคฎ เค•ी เคฌाเคค เคนी เคจเคนीं เค•เคฐเคจा เคšाเคนเคคे เคฏा เคซिเคฐ เค•เคฐเคคे เคนै เคคो เคฌिเคจा เค‡เคš्เค›ा เค•े เค•เคฐเคคे เคนै. เค•ुเค› เคฒोเค— เคเค•्เคŸिเคต เคจเคนीं เคนोเคคे เค”เคฐ เคธोเคšเคคे เคนै เค•ी เคธ्เคŸ्เคฐेเคธ เค•ा เคฎाเคนौเคฒ เค‰เคจเค•े เค•ाเคฌू เคธे เคฌाเคนเคฐ เคนै. เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคนी เค†เคชเค•ो เค‡เคจ เคธเคฌ เคธिเคšुเคเคถเคจ เคธे เคฌเคšा เคธเค•เคคा เคนै. 
เค—ेเคฒ, เคเค• เคšीเคซ เคซाเค‡เคจेंเคธिเคฏเคฒ เค‘เคซिเคธเคฐ เคนै เค”เคฐ เค‰เคจเค•ा เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธ्เค•ोเคฐ 95 เคนै. เค‰เคจเค•े เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคฒोเค— เคฎเคนเคธूเคธ  เค•เคฐเคคे เคนै เค•ि เค—ेเคฒ เค•े เคธाเคฅ เคตे เค•เคญी เคญी เคฌाเคค เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै. เค—ेเคฒ เคฆूเคธเคฐों เค•ो เค…เคš्เค›े เคธे เคธเคฎเคเคคी  เคนै เค”เคฐ เคธेंเคธिเคŸिเคต เคฌाเคคें เค•เคฐเคจे  เค•े เคฒिเค เคฒोเค—ो เค•ो เคธेเคซ เคฎाเคนौเคฒ เคฆेเคคी เคนै . เค…เคชเคจे เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒो เค•े เคธाเคฅ เค—ेเคฒ เค•ा เคฌเคนुเคค เคนी เค•เคฐीเคฌी เค”เคฐ เคช्เคฐोเคซेเคถเคจเคฒ เคฐिเคถ्เคคा เคนै.
เคœเคฌ เคฒोเค—ो เค•ो เคŠเคชเคฐ เค‰เค ाเคจे เค•ी เคฌाเคฐी เค†เคคी เคนै , เคคो เค—ेเคฒ เค‰เคจ เคฒोเค—ो เค•ी เคช्เคฐเคถंเคธा เค•เคฐเคจा เค•เคญी เคจเคนीं เคญूเคฒเคคी เคœो เค…เคš्เค›ा เค•ाเคฎ เค•เคฐเคคे เคนै. เค…เค—เคฐ เค†เคชเคจे เค—เคฒเคคी เคญी เค•ी เคนै เคคเคฌ เคญी เค—ेเคฒ เค†เคชเค•ो เคจीเคšा เคจเคนीं เคฆिเค–ाเคคी , เคฌเคฒ्เค•ि เค‰เคธ เค—เคฒเคคी เคธे เคธीเค–เคจे เค•े เคฒिเค เค•เคนเคคी เคนै.
เคก्เคฐिเคฏू (Drew), เคเค• เคธेเคฒ्เคธ  เคฎैเคจेเคœเคฐ  เคนै เคœिเคจเค•ा เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธ्เค•ोเคฐ 66 เคนै. เค‰เคจเค•े เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒो เคจे เคฆेเค–ा เค•ि เคก्เคฐिเคฏू เค‰เคจ เคฒोเค—ो เค•ो เค…เคชเคจे เคฒिเค เค–เคคเคฐा เคฎाเคจเคคे เคฅे เคœो เค‰เคจเค•े เคฌाเคคो เคธे เคธเคนเคฎเคค เคจเคนीं เคนोเคคे เคฅे. เคเคธा เคก्เคฐिเคฏू เคธเคฌเค•े เคธाเคฎเคจे เคนी เค•เคฐเคคे เคฅे เคœिเคธเคธे เคฆूเคธเคฐे เคฒोเค—ो เคชเคฐ เคฐिเคช्เคชเคฒ เค‡เคซ़ेเค•्เคŸ เคฌเคจเคคा เคฅा. เค‡เคธเคธे เคฏे เคนोเคคा เคฅा เค•ि เคœिเคธ เคเคฎ्เคช्เคฒोเคฏी เค•ो เคก्เคฐिเคฏू เค…เคชเคจे เคฒिเค เค–เคคเคฐा เคฎाเคจเคคे เคฅे, เค‰เคธे เคฌाเค•ी เคฒोเค— เคญी เค–เคคเคฐा เคฎाเคจเคจे เคฒเค—े. เค…เคชเคจी เคธोเคš เค•े เค•ाเคฐเคฃ, เคฒोเค—ो เค•ो เคธिเค–ाเคจे เค•े เคฌเคœाเคฏ เคตे เคฒोเค—ो เค•े เคฌीเคš เคฆเคฐाเคฐ เคชैเคฆा เค•เคฐเคคे เคนै 
 เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœीเคœ 
Relationship Management Strategies 

เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคฌเคนुเคค เคเคจเคฐ्เคœी เค”เคฐ เคเคซเคฐ्เคŸ เคฒเค—เคคा เคนै. เคเคธा เค•เคฐเคจे เคฎें เคฌเคนुเคค เคเคฒ्เคฒाเคนเคŸ เคนोเคคी เคนै เคชเคฐ เค‡เคธे เคธंเคญाเคฒเคจे เค•े เคฒिเค เคเคซเคฐ्เคŸ เคฒเค—ाเคจा เคซाเคฏเคฆा เคนी เคฆेเค—ा. เคฏाเคฆ เคฐเค–िเคฏे เค•ि เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ो เคฆूเคธเคฐे EQ  เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคชเคก़เคคी เคนै. เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจे เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธेเคฒ्เคซ -เค…เคตेเคฏเคฐ เคฐเคนเคจा เคชเคก़เคคा เคนै. เค†เคช เคธेเคฒ्เคซ-เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค•เคฐเค•े เค…เคชเคจे เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ो เคฆूเคธเคฐों เค•े เคธाเคฎเคจे เคเค•्เคธเคช्เคฐेเคธ เค•เคฐเคคे เคนैं. เค†เค–िเคฐ เคฎें, เคธाเคฎเคจे เคตाเคฒा เค•्เคฏा เคšाเคนเคคा เคนै เค”เคฐ เคซीเคฒ เค•เคฐ เคฐเคนा เคนै ,เคธोเคถเคฒ- เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เค•ी เคฎเคฆเคฆ เคธे เค‰เคธ เคชเคฐ เค…เคชเคจा response เคฆेเคคे เคนैं .
เค…เคชเคจे เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ो เคธुเคงाเคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค‘เคฅเคฐ เคจे เคœो เคธ्เคŸ्เคฐेเคŸेเคœी เคฆी เคนै , เคตो เคนै เค“เคชเคจ เคฐเคนเคจा เค”เคฐ เคœाเคจเคจे เค•ी เค‡เคš्เค›ा เคฐเค–เคจा. เคนाँ, เค…เคชเคจे เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคฒोเค—ो เค•ो เคœाเคจเคจा เค†เคธाเคจ เคจเคนीं เคนै. เค†เคช เค‡เคธเคธे เค˜เคฌเคฐा เคญी เคธเค•เคคे เคนै. เคชเคฐ, เคฒोเค—ो เคธे เค…เคชเคจा เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฌเคจाเค เคฐเค–เคจा เค†เคชเค•े เคœॉเคฌ เค•ा เคนी เคเค• เคนिเคธ्เคธा เคนोเคคा เคนै. 
เค…เคชเคจे เคธाเคฅ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒो เค•े เคธाเคฅ เค–ुเคฒเคจा, เค†เคชเค•े เคฒिเค เคธเคฌเคธे เคชเคนเคฒा เคธ्เคŸेเคช เคนै. เค†เคช เค…เคชเคจे เคฌाเคฐे เคฎें เค‰เคจ्เคนें เคฌเคคाเคคे เคนै. เค…เค—เคฐ เค†เคช เคฌเคนुเคค เคœ़्เคฏाเคฆा เค–ुเคฒเคจे เคฎें เค…เคจเค•เคฎ्เคซเคฐ्เคŸेเคฌเคฒ เคนै เคคो เคธिเคฐ्เคซ เค›ोเคŸी เคฌाเคคो เคธे เคนी เคถुเคฐुเคตाเคค เค•ीเคœिเคฏे. เคœเคฌ เคฒोเค— เค†เคชเค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคœाเคจเคจे เคฒเค—ेंเค—े เคคो เคตे เค†เคชเค•ो เค•เคญी เค—เคฒเคค เคจเคนीं เคธเคฎเคेंเค—े.
เคเค—्เคœ़ाเคฎ्เคชเคฒ เค•े เคฒिเค , เค†เคชเค•े เคช्เคฐेเคœेंเคŸेเคถเคจ เค•े เคฆौเคฐाเคจ เค•ोเคˆ เคฒेเคŸ เคชเคนुँเคšเคคा เคนै เคคो เค†เคชเค•े เคšेเคนเคฐे เคชเคฐ เค—ुเคธ्เคธा เคธाเคซ़ เคฆिเค–ेเค—ा เค”เคฐ เคฒोเค—ो เค•ो เคฒเค—ेเค—ा เค•ी เค†เคช เค˜เคฌเคฐाเค เคนुเค เค”เคฐ เคธ्เคŸ्เคฐिเค•्เคŸ เคนै. เคชเคฐ, เค…เค—เคฐ เค†เคช เคธเคฌเค•ो เคฌเคคा เคšुเค•े เคนोंเค—े เค•ि เค†เคช เคชเคนเคฒे เค†เคฐ्เคฎी เคฎें เคฅे เคคो เค‰เคจ्เคนें เคชเคคा เคนोเค—ा เค•ि เค†เคชเค•े เคฒिเค เคŸाเค‡เคฎ เค•े เค•्เคฏा เคฎाเคฏเคจे เคนै. 
เค“เคชเคจ เคนोเคจा เค”เคฐ เคœाเคจเคจे เค•ी เค‡เคš्เค›ा เคฐเค–เคจा เคเค• เคฆो เคคเคฐเคซ़ा เคธเคก़เค• เคœैเคธा เคนै. เค†เคชเค•ो เคฒोเค—ो เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคœ्เคฏाเคฆा เคœाเคจเคจा เคšाเคนिเค เคคाเค•ि เคตे เค†เคชเค•ो เค—เคฒเคค เคจ เคธเคฎเคे. เคฒोเค—ो เคธे เค‰เคจเค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธเคตाเคฒ เคชूเค›िเค เค”เคฐ เค‰เคจเค•े เคœเคตाเคฌ เคชเคฐ  เคญी เค…เคชเคจा เค‡ंเคŸเคฐेเคธ्เคŸ เคฆिเค–ाเค‡เค. เคœिเคคเคจा เคนो เคธเค•े เคฒोเค—ो เค•ो judge เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคธเคตाเคฒों เค•ो เคจ เคชूเค›िเค .เคเค—्เคœाเคฎ्เคชเคฒ เค•े เคฒिเค , เค…เค—เคฐ เค†เคช เค•िเคธी เคธे เคชूเค›เคคे เคนैं , " เค†เคชเคจे เค†เค–िเคฐ เคซिเคฒोเคธोเคซी เค•ी เคชเคข़ाเคˆ เค•ी เคนी เค•्เคฏों เคนै? ", เคธाเคฎเคจे เคตाเคฒा เค…เคจเค•เคฎ्เคซเคฐ्เคŸेเคฌเคฒ เค”เคฐ เคกिเคซेंเคธिเคต เคซीเคฒ เค•เคฐเคจे เคฒเค—ेเค—ा. เคเคธे เคชूเค›เคจे เค•े เคฌเคœाเค เค†เคชเค•ो เคชूเค›เคจा เคšाเคนिเค -" เคตाเคน ! เคซिเคฒोเคธोเคซी. เค†เคชเค•ो เค‡เคธเค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธเคฌเคธे เคœ़्เคฏाเคฆा เค•्เคฏा เคชเคธंเคฆ เคนै? " เค†เคชเค•ा เคฒเคนเคœा เคซ्เคฐेंเคกเคฒी เคฒเค—ेเค—ा เค”เคฐ เคตो เคญी เค†เคชเคธे เคซ्เคฐेंเคกเคฒी เคคเคฐीเค•े เคธे เคชेเคถ เค†เคเค—ा.
 
เค•เคจ्เค•्เคฒूเคœ़เคจ 
เค†เคชเคจे เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เค‡ंเคŸेเคฒिเคœेंเคธ , เคฏाเคจी เค•ि EQ เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธीเค–ा. เคธเค•्เคธेเคธ เคชाเคจे เคฎें เค†เคชเค•े EQ เค•ा เคฌเคนुเคค เคฌเคก़ा เคฐोเคฒ เคนोเคคा เคนै. Emotional intelligence เค–ुเคฆ เค•े เค”เคฐ เคฆूเคธเคฐों เค•े เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เคธเคฎเค เคธเค•เคจे เค•ी เค†เคชเค•ी เคเคฌिเคฒिเคŸी เคนोเคคी เคนै .เค†เคช เค‡เคธ เคเคฌिเคฒिเคŸी เค•ा เคฏूเคœ़ เค–ुเคฆ เค•ो เค”เคฐ เค…เคชเคจे เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เค•ो เค‡เคฎ्เคช्เคฐूเคต เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•เคฐเคคे เคนै. 
เค†เคชเค•े EQ เค•े เคšाเคฐ เคกाเคฏเคฎेंเคถเคจ เคนै- เคธेเคฒ्เคซ-เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ , เคธेเคฒ्เคซ-เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ , เคธोเคถเคฒ- เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ, เค”เคฐ เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ.
เคธेเคฒ्เคซ- เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เคฏे เคœाเคจเคจा เคนोเคคा เคนै เค•ि เค†เคช เคนเคฐ เคธिเคšुเคเคถเคจ เคฎें เค•ौเคจ เคธा เค‡เคฎोเคถเคจ เคซीเคฒ เค•เคฐ เคฐเคนे เคนैं. เค†เคช เค…เคชเคจे เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ा เคธाเคฎเคจा เค•เคฐ เคชाเคคे เคนैं เค•्เคฏोเค•ि เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนै เค•ि เคเคธा เค•เคฐเคจे เคธे เค†เคช เค–ुเคฆ เค•ो เค”เคฐ เคญी เคฌेเคนเคคเคฐ เคœाเคจ เคธเค•เคคे เคนै.
เคธेเคฒ्เคซ-เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค†เคชเค•े เคธेเคฒ्เคซ-เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เคชเคฐ เคกिเคชेंเคก เค•เคฐเคคा เคนै. เค†เคชเค•ो เค…เคชเคจे เค‡เคฎोเคถเคจเคฒ เคฐिเคเค•्เคถเคจ เค•ा เคชเคคा เคนोเคคा เคนै เค‡เคธเคฒिเค เค†เคช เค‡เคธे เค–ुเคฆ เคชเคฐ เคนाเคตी เคจเคนीं เคนोเคจे เคฆेเคคे.  เค–ुเคฆ เค•ो เคธเคนी เคธे เคฎैเคจेเคœ เค•เคฐเคจे เค•ी เคตเคœเคน เคธे เค†เคช เคœเคฒ्เคฆเคฌाเคœ़ी เคฎें เคกिเคธिเคถเคจ เคฒेเคจे เคธे เคฌเคš เคธเค•เคคे เคนैं. เค‡เคธเคธे เค†เคช เค–़ुเคฆ เค•ो เคตो เคฌाเคคें เค•เคนเคจे เคธे เคฐोเค• เคธเค•เคคे เคนैं เคœो เค†เคช เค•เคนเคจा เคจเคนीं เคšाเคนเคคे. 
เคธोเคถเคฒ -เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ , เคธेเคฒ्เคซ -เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เค•ी เคนी เคคเคฐเคน เคนै เคชเคฐ เคฏे เคฆूเคธเคฐों เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคนै. เคฆूเคธเคฐों เค•ी  เคซीเคฒिंเค—्เคธ เค•ो เคชเคนเคšाเคจเคจे เค”เคฐ เคธเคฎเคเคจे เค•े เคฒिเค เคฆो เคฐाเคธ्เคคे เคนै : เค‰เคจ्เคนें เคธुเคจเคจा เค”เคฐ เค‰เคจเค•ो เค‘เคฌ्เคœ़เคฐ्เคต เค•เคฐเคจा. เค†เคช เคฆूเคธเคฐों เค•ो เคธुเคจे เคคो เคธिเคฐ्เคซ เค‡เคธเคฒिเค เคจเคนीं เค•ि เค†เคชเค•ो เค‰เคจเค•े เคธाเคฅ เคฌाเคค เค•เคฐเคจी เคนै. เค‰เคจเค•े เคฌेเคนेเคตिเคฏเคฐ เค•ो เคญी เค†เคช เค“เคฌ्เคœ़เคฐ्เคฌ  เค•ीเคœिเคฏे เคคाเค•ि เค†เคชเค•ो เคชเคคा เคนो เค•ि เค†เคช เค‰เคจ्เคนें เค•ैเคธे เคเคช्เคฐोเคš เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै. 

เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ो เคธाเคฐे EQ เคธ्เค•िเคฒ्เคธ เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคชเคก़เคคी เคนै. เคเค• เค…เคš्เค›े เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เค•ो เคฌเคจाเคจे เคฎें เคŸाเค‡เคฎ เคคो เคฒเค—เคคा เคนै เคชเคฐ เค‡เคธเค•े เคฌเคนुเคค เคธाเคฐे เคซाเคฏเคฆे เคนै. เคธेเคฒ्เคซ-เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เค”เคฐ เคธोเคถเคฒ เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ เค•ो เคฏूเคœ़ เค•เคฐเค•े เค†เคช เค‡เคฎोเคถंเคธ เค•ो เค‰เคจเค•े เคœเค—เคน เคฐเค–เคคे เคนै. เคซिเคฐ , เค†เคช เค‰เคธเค•े เค†เค—े เคฌเคข़เค•เคฐ  เค•เคฎ्เคฏूเคจिเค•ेเคŸ เค•เคฐเคคे เคนै.เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคเค—เคก़ों เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคธुเคฒเคाเคจा เคญी เคนै. 
เค–ुเคฆ เคชเคฐ เค”เคฐ เคฆूเคธเคฐों เค•े เคธाเคฅ เค…เคชเคจे เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช  เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจा เค†เคธाเคจ เคจเคนीं เคนै. เคตैเคธे เคญी , เคนเคฎ เคธเคญी เค…เคฒเค—- เค…เคฒเค— เคจเคœ़เคฐिเค เค”เคฐ เคชเคฐ्เคธเคจाเคฒिเคŸी เค•े เคนोเคคे เคนै. เคชเคฐ, เคฏे เคธเคฌ เคœ़เคฐूเคฐी เคนै เค•्เคฏोเค•ि เค‡เคธเคธे เค†เคช เคฌेเคนเคคเคฐ เค‡ंเคธाเคจ เคฌเคจเคคे เคนै. เคฏเคนी เคจเคนीं, เค†เคช เคฎौเค•ों เค”เคฐ เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เค•े เคฒिเค เค–ुเคฆ เค•ो เค–ोเคฒ เคฆेเคคे เคนै.
เค†เคชเค•ो เค–ुเคฆ เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจा เคจเคนीं เค›ोเคก़เคจा เคšाเคนिเค. เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค  เคนเคฎेเคถा  เคฏाเคฆ เคฐเค–िเคฏे เค•ि เค•ोเคˆ เคญी เค†เคฆเคฎी เคเค• island เค•ी เคคเคฐเคน เค…เค•ेเคฒा เคจเคนीं เคฐเคน เคธเค•เคคा. เค†เคชเค•ो เคฒเค— เคธเค•เคคा เคนै เค•ि เค†เคช เคธเคฌ เค•ुเค› เค…เค•ेเคฒे เคนी เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै เคชเคฐ เคเคธा เคชॉเคธिเคฌเคฒ เคนी เคจเคนीं เคนै. เคนเคฎ เค”เคฐो เค•े เคธाเคฅ เคœो เค•เคจेเค•्เคถเคจ เคฌเคจाเคคे เคนै , เคตเคนी เคนเคฎाเคฐे เคฒाเค‡เคซ เค•ो เคฎीเคจिंเค—เคซुเคฒ เค”เคฐ เคธंเคคोเคทเคœเคจเค• เคฌเคจाเคคे เคนै. เค–ुเคฆ เค•ो เค‡เคฎ्เคช्เคฐूเคต เค•ीเคœिเคฏे เค•्เคฏोเค•ि เค†เคช เค‡เคธ เค•े เค•ाเคฌिเคฒ เคนै . เคฆूเคธเคฐों เค•ो เคญी เค†เคชเค•ा เคธเคฌเคธे เคฌेเคนเคคเคฐ เคฐूเคช เคฆिเค–เคจा เคšाเคนिเค.
 
Labels:

Comments

Post a Comment

Tell the next book summary you want

Popular posts from this blog

The Science of getting Rich|| D.WATTLES WALLANCE AND WALLANCE D. WATTLES

เค‡ंเคŸ्เคฐोเคกเค•्เคถเคจ (Introduction) เค•्เคฏा เค†เคช เค…เคฎीเคฐ เคนोเคจे เค•ा เค–्เคตाเคฌ เคฆेเค–เคคे เคนै? เค•्เคฏा เค†เคช เคเค• เค…เคš्เค›ी เคฒाเค‡เคซ เคœीเคจा เคšाเคนเคคे เคนो? เค•्เคฏा เค†เคช เคฒाเค‡เคซ เคฎें เคฌेเคธ्เคŸ เคฌเคจเคจा เคšाเคนเคคे เคนो? เคคो เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เค†เคช เคธเค•्เคธेเคธ, เคนैเคช्เคชीเคจेเคธ เค”เคฐ เค…เคฎीเคฐ เคฌเคจเคจे เค•ा เคธीเค•्เคฐेเคŸ เคชเคขेंเค—े. เค†เคช เคšाเคนे เคœिเคธ เคฌैเค•เค—्เคฐाเค‰ंเคก เคธे เคฌिเคฒोंเค— เค•เคฐเคคे เคนो, เคซिเคฐ เคญी เค†เคช เค…เคฎीเคฐ เคนो เคธเค•เคคे เคนो. เค†เคชเค•े เคธเคชเคจे เคธเคš เคนो เคธเค•เคคे เคนै. เค•्เคฏोंเค•ि เคฏे เคฌुเค• เค†เคชเค•ो เค…เคฎीเคฐ เคฌเคจเคจे เค•ा เคเค•्เคœेเค•्เคŸ เคคเคฐीเค•ा เคฌเคคाเคเค—ी. เคฌเคธ เค†เคชเค•ो เคตो เคŸेเค•्เคจीเค•्เคธ เค”เคฐ เค—ाเค‡เคกเคฒाเค‡เคจ्เคธ เคซोเคฒो เค•เคฐเคจी เคนोเค—ी เคœो เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เคฆी เค—เคฏी เคนै. เคœो เคฒाเค‡เคซ เค†เคช เคœीเคจा เคšाเคนเคคे เคนो, เค†เคชเคธे เคœ्เคฏाเคฆा เคฆूเคฐ เคจเคนीं เคนै. เคชเคฐ เค‡เคธเค•े เคฒिเค เค†เคชเค•ो เคเค• เคธเคฐ्เคŸेเคจ เคตे เคฎें เคธोเคšเคจा เคนोเค—ा. เคœो เค†เคชเค•े เคชाเคธ เคนै, เค†เคชเค•ो เคฆूเคธเคฐो เค•े เคช्เคฐเคคि เคฅैंเค•เคซुเคฒ เคนोเคจा เคšाเคนिเค. เค†เคชเค•ी เค•ोเคถिเคถ เคฏเคนी เคนो เค•ि เค†เคช เคฆूเคธเคฐो เค•े เค•ाเคฎ เค† เคธเค•े. เค†เคช เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เคชเฅी เคนुเคˆ เคฌाเคคो เค•ो เค…เคชเคจी เคฒाเค‡เคซ เคฎें เค…เคช्เคฒाเคˆ เค•เคฐोเค—े เคคो เค†เคชเค•ो เค•ोเคˆ เคญी เค…เคฎीเคฐ เคนोเคจे เคธे เคจเคนीं เคฐोเค• เคชाเคฏेเค—ा.    เคฆ เคฐाเคˆเคŸ เคŸू เคฌी เคฐिเคš (The Right to be Rich) เค•्เคฏा เค…เคฎीเคฐ เคนोเคจे เค•ी เคšाเคนเคค เคฐเค–เคจा เค—เคฒเคค เคนै? เคเคธा เค•ौเคจ เคนै เคœो เคเค• เค†เคฐाเคฎ เค•ी เคฒाเค‡เคซ เคจเคนीं เคšाเคนเคคा? เค•्เคฏा เคฏे เคธเคชเคจा เคฆेเค–เคจा เค—เคฒเคค เคนै? เคจเคนीं, เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เคจเคนीं. เค…เคฎीเคฐी เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคธिเคฐ्เคซ เคชैเคธे เคธे เคจเคนीं เคนै. เคฌเคฒ्เค•ि เค‡เคธเค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนै เค•ि เค†เคชเค•े เคชाเคธ เคเคธे เคŸूเคฒ्เคธ เคนोเคจे เคšाเคนि...
Post a Comment
Read more

MILLION DOLLAR HABIT || BRIAN TRACY

เค‡ंเคŸ्เคฐोเคกเค•्เคถเคจ (Introduction) เค•्เคฏा เค†เคช เคญी เคฎिเคฒेเคจिเคฏเคฐ เคฌเคจเคจे เค•ा เคก्เคฐीเคฎ เคฆेเค–เคคे เคนै? เค…เค—เคฐ เคœเคตाเคฌ เคนै เคนां, เคคो เคฏे เคฌुเค• เค†เคชเค•ो เฅ›เคฐूเคฐ เคชเคขเคจी เคšाเคนिเค. เค•्เคฏोंเค•ि เคฌिเคฒेเคจिเคฏเคฐ เคฌเคจเคจे เค•ा เคก्เคฐीเคฎ เค•ोเคˆ เคฌेเค•ाเคฐ เค•ा เคฏा เคนोเคชเคฒेเคธ เคก्เคฐीเคฎ เคจเคนीं เคนै. เคฏे เค•ोเคˆ เคเคธा เคธเคชเคจा เคจเคนीं เคนै เคœो เคธเคš เคจा เคนो เคธเค•े. เค†เคชเคธे เคชเคนเคฒे เคญी เค•เคˆ เคฒोเค—ो เคจे เคเคธे เคธเคชเคจे เคฆेเค–े เคฅे เค”เคฐ เคตो เคฒोเค— เคญी เค†เคชเค•ी เคคเคฐเคน เค—เคฐीเคฌ เคฅे, เคฏा เค•เคฎ เคชเฅे เคฒिเค–े เคฅे, เค‰เคจเค•े เคชाเคธ เค•ोเคˆ เฅ™ाเคธ เคธ्เค•िเคฒ เคญी เคจเคนीं เคฅी เคฎเค—เคฐ เคฌाเคตเคœूเคฆ เค‡เคธเค•े เคตो เคธเคฌ เคšेเคฒेंเคœेเคธ เค•ो เคชाเคฐ เค•เคฐเค•े เคธเค•्เคธेเคธเคซुเคฒ เคฌเคจे เคนै. เคคो เค†เคช เคเคธा เค•्เคฏों เคจเคนीं เค•เคฐ เคธเค•เคคे? เคฌिเคฒเค•ुเคฒ เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนै. เค†เคช เค•ौเคจ เคนो? เค•เคนाँ เคธे เคนो? เค•्เคฏा เค•เคฐเคคे เคนो? เค‡เคจ เคธเคฌ เคฌाเคคो เคธे เค•ोเคˆ เคซเคฐ्เค• เคจเคนीं เคชเฅœเคคा. เฅ›เคฐूเคฐเคค เคนै เคคो เคฌเคธ เค‡เคธ เคฌाเคค เค•ी เค•ि เค†เคช เคฌिเคฒेเคจिเคฏเคฐ्เคธ เคฒोเค—ो เค•ी เคนैเคฌिเคŸ्เคธ เคธीเค– เคฒो. เค†เคช เคญी เคตเคนी เค•เคฐो เคœो เค‡เคจ เคธเค•्เคธेเคธเคซुเคฒ เคฒोเค—ो เคจे เค•िเคฏा. เคฆเคฐเค…เคธเคฒ เคธเค•्เคธेเคธเคซुเคฒ เคฒोเค—ो เค•ी เค•ुเค› เค—ुเคก เคนैเคฌिเคŸ्เคธ เคนोเคคी เคนै เคœเคฌเค•ि เค…เคจเคธเค•्เคธेเคธเคซुเคฒ เคฒोเค—ो เค•े เคชाเคธ เคฌेเคก เคนैเคฌिเคŸ्เคธ เคนोเคคी เคนै. เคฏे เคฌुเค• เค†เคชเค•ो เค‰เคจ เค…เคš्เค›ी เคนैเคฌिเคŸ्เคธ เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธिเค–ाเคเค—ी เคœिเคจ्เคนें เคช्เคฐेเค•्เคŸिเคธ เค•เคฐเค•े เค†เคช เคญी เคเค• เคฎिเคฒेเคจिเคฏเคฐ เคฌเคจเค•เคฐ เค…เคชเคจा เคธเคชเคจा เคชूเคฐा เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนो.   เคฏू เค†เคฐ เคต्เคนเคŸ เคฏू เคกू (You Are What You Do) เฅ›เคฐा เค‰เคจ เคฒोเค—ो เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคธोเคšो เคœो เค†เคชเค•ो เคฎोเคธ्เคŸ เคธเค•्เคธेเคธเคซुเคฒ เคฒเค—เคคे เคนै. เคเคธा เค•्เคฏा เคนै เค‰เคจเคฎे เคœो...
Post a Comment
Read more

The Tatas:How a Family Built The Business

เค‡ंเคŸ्เคฐोเคกเค•्เคถเคจ (เคชเคฐिเคšเคฏ)  เคŸाเคŸा เค—्เคฐुเคช เคเค• เค‡เคจ्เคกिเคฏเคจ เค—्เคฒोเคฌเคฒ เคฌिเคœเคจेเคธ เคนै เค”เคฐ เคฏे เคฌाเคค เคนเคฎ เคช्เคฐाเค‰เคก เคธे เคฌोเคฒ เคธเค•เคคे เคนै. เคฒेเค•िเคจ เคŸाเคŸा เค—्เคฐुเคช เค•ी เค‡เคธ เคซेเคจाเคฎोंเคจเคฒ เคธเค•्เคธेเคธ เค•ा เคฐाเฅ› เค•्เคฏा เคนै? เค•ैเคธे เค‰เคจเค•ा เคธเคซเคฐ เคถुเคฐू เคนुเค†? เคŸाเคŸा เค•เคฒ्เคšเคฐ เค•्เคฏा เคนै? เคจाเคฎ, เคชॉเคตเคฐ, เคชैเคธा เค”เคฐ เคธเค•्เคธेเคธ– เคŸाเคŸा เค•े เคชाเคธ เคธเคฌเค•ुเค› เคนै. เคฒेเค•िเคจ เคเคธा เค•्เคฏा เคนै เคœो เค‰เคจ्เคนें เคฆुเคจिเคฏा เค•े เคฌाเค•ि เคฌिเคฒेเคจिเคฏเคฐ्เคธ เคธे เค…เคฒเค— เคฌเคจाเคคा เคนै? เค†เคชเค•े เค‡เคจ्เคนी เคธเคฌ เคธเคตाเคฒों เค•े เคœเคตाเคฌ เค”เคฐ เคฌाเค•ि เค”เคฐ เคญी เคฌเคนुเคค เคธी เคฌाเคคे เค†เคช เค‡เคธ เคฌुเค• เคฎें เคชเคขेंเค—े.    เคจुเคธ्เคธेเคฐเคตांเคœी เค‘เฅž เคจเคตเคธाเคฐी (Nusserwanji of Navsari) เคŸाเคŸा เค—्เคฐुเคช เค•ी เคถुเคฐुเคตाเคค เคเค• เค‡ंเคธाเคจ เคจे เค•ी เคฅी เคœिเคจเค•ा เคจाเคฎ เคฅा เคจुเคธ्เคธเคฐเคตाเคจ (Nusserwan). 1822 เคฎें เคœเคฌ เค‰เคจเค•ा เคœเคจ्เคฎ เคนुเค† เคฅा เคคो เคเค• เคเคธ्เคŸ्เคฐोเคฒोเคœเคฐ เคจे เค•เคนा เคฅा เค•ि เคเค• เคฆिเคจ เคจुเคธเคฐเคตाเคจ เคธाเคฐी เคฆुเคจिเคฏा เคฎें เคฐाเฅ› เค•เคฐेเค—ा.  เคตो เคฌเคนुเคค เค…เคฎीเคฐ เค†เคฆเคฎी เคฌเคจेเค—ा เคฒेเค•िเคจ เคจเคตเคธाเคฐी เคฎें เคชैเคฆा เคนुเค† เคนเคฐ เคเค• เคฌเคš्เคšा เค…เคš्เค›ी เค•िเคธ्เคฎเคค เคฒेเค•เคฐ เคนी เคชैเคฆा เคนोเคคा เคฅा. เคฒेเค•िเคจ เคจुเคธเคฐเคตांเคœी เคŸाเคŸा เค”เคฐो เคธे เค…เคฒเค— เคฅे เค•्เคฏोंเค•ि เค‰เคจ्เคนोंเคจे เค‰เคธ เคเคธ्เคŸ्เคฐोเคฒोเฅ›เคฐ เค•ी เคฌाเคค เค•ो เคธเคš เค•เคฐ เคฆिเค–ाเคฏा เคฅा. เคœैเคธा เค•ि เค‰เคจ เคฆिเคจों เคฐिเคตाเฅ› เคฅा, เคจुเคธเคฐเคตांเคœी เคŸाเคŸा เค•ी เคญी เคฌเคšเคชเคจ เคฎें เคนी เคถाเคฆी เค•เคฐा เคฆी เค—เคˆ เคฅी. เค”เคฐ 17 เคธाเคฒ เค•ी เค‰เคฎ्เคฐ เคฎें เคตो เคเค• เคฌेเคŸे เค•े เคฌाเคช เคญी เคฌเคจ เค—เค เคฅे. เคฌเคš्เคšे เค•ा เคจाเคฎ เคœเคฎเคถेเคฆ เคฐเค–ा เค—เคฏा....
Post a Comment
Read more